W latach dwudziestych XV wieku w ujściu rzeki Hamble, nieopodal Southampton, rozegrał się dramat. Miał on związek z Holigostem, jednym z największych okrętów późnego średniowiecza.
Zdobyczny okręt w służbie króla
Statek rozpoczął swoje istnienie jako Santa Clara, należąca do floty kastylijskiej karaka. Anglicy przejęli jednostkę około roku 1413 lub 1414, po czym poddali ją gruntownej przebudowie. Przekształcony okręt otrzymał nazwę Holigost i dołączył do królewskiej floty w listopadzie 1415 roku.
Wymiary czyniły z niego imponującą maszynę wojenną. Długość przekraczała 30 metrów, a szerokość sięgała 12 metrów. Załoga składała się z dwustu marynarzy, a okręt mógł przewozić dodatkowo 260 żołnierzy.
Uzbrojenie obejmowało siedem dział oraz rozległy arsenał broni białej. Na pokładzie składowano 102 żelazne włócznie, a także łuki ze strzałami, oszczepy i topory na długich trzonkach. Taka kombinacja artylerii i tradycyjnej broni dawała elastyczność w różnych scenariuszach bojowych.
Holigost stanowił drugą z czterech wielkich jednostek zamówionych przez Henryka V. Pozostałe to Trinity Royal, Jesus oraz Grace Dieu. Te okręty miały zapewnić Anglii dominację na kanale La Manche podczas kolejnych kampanii wojny stuletniej.
Zwycięstwa, które odmieniły losy wojny
Pierwszą próbę bojową Holigost przeszedł w 1416 roku podczas starcia morskiego u wybrzeży Harfleur. Bitwa zakończyła się sukcesem angielskim, choć okręt odniósł poważne uszkodzenia wymagające naprawy. Te prace pozwoliły mu jednak wrócić do służby i uczestniczyć w kolejnym starciu.
Rok później, w 1417, Holigost wraz z Trinity Royal walczył w bitwie pod Saint Denis Chef de Cove. To starcie okazało się punktem zwrotnym w kontroli nad wodami między Anglią a Francją. Francuzi stracili zdolność do skutecznego kwestionowania angielskiej obecności na morzu.
Zwycięstwa te otworzyły drogę do drugiej inwazji Henryka V na kontynent w 1417 roku. Tym razem kampania okazała się znacznie bardziej niszczycielska dla Francji niż wcześniejsze działania. Kontrola nad akwenami umożliwiła bezpieczny transport wojsk oraz zaopatrzenia bez obaw o francuskie ataki.
Po śmierci Henryka V w 1422 roku Holigost wycofano ze służby. Okręt cumowano w rzece Hamble w hrabstwie Southampton, gdzie miał oczekiwać na ewentualne ponowne wykorzystanie. Jego los okazał się jednak znacznie bardziej przyziemny niż bohaterska kariera bojowa.
Walka z nieuniknionym
W 1423 roku Davy Owen przeprowadził naprawy, które mogą stanowić najwcześniejszy udokumentowany przypadek użycia nurka do naprawy okrętu w Anglii. Mimo tych wysiłków stan statku systematycznie się pogarszał. Do 1426 roku Holigost znajdował się w opłakanym stanie technicznym.
Maszt, olinowanie oraz znaczną część wyposażenia i zapasów zdemontowano. Wszystko trafiło do królewskiego magazynu w Southampton, gdzie można było to należycie przechowywać. Tymczasem przy statku przystąpiono do kopania doku, co nie było prostą dziurą w brzegu.
Prace trwały przez większość maja i czerwca 1426 roku, angażując 96 robotników. Przed zadokowaniem okrętu 21 czerwca usunięto z niego jak najwięcej wody i piasku. Operacja wymagała udziału 80 marynarzy oraz nieznanej liczby rzemieślników, których karmiono chlebem, rybami i lokalnym cydrem.
Jordan Brownyng, który jako jedyny dowódca służył na statku od 1415 do 1422 roku, zamieszkał na pokładzie jako stróż okrętu. Rozpoczął się heroiczny maraton pompowania wody i wybierania mułu. Ten wyczerpujący i ostatecznie daremny wysiłek zakończył się dopiero pod koniec listopada 1430 roku, po 1622 dniach.
Śmierć wielkiego okrętu
W międzyczasie z okrętu odzyskiwano wszystko, co miało wartość. Kiedy ratowano 254 deski z kabin, dokumenty księgowe precyzyjnie odnotowały, że pochodzą z królewskiego okrętu Holigost znajdującego się w Bursledon. T
Ostatnie królewskie rachunki wspominające statek pochodzą z lat 1447 do 1452. Zawierają lakoniczny opis: okręt zatonął i w ten sposób został zniszczony. To sformułowanie sugeruje, że proces rozkładu zakończył się definitywnie, a wrak przestał już przedstawiać jakąkolwiek wartość.
W 2015 roku ogłoszono, że prawdopodobnie zlokalizowano szczątki Holigost w rzece Hamble. Miejsce leży blisko wraku Grace Dieu, innego z wielkich okrętów Henryka V. Sam wrak zidentyfikowano na fotografii lotniczej wykonanej w latach siedemdziesiątych XX wieku.
Wybrana bibliografia
https://www.konflikty.pl/aktualnosci/wiadomosci/wrak-sredniowiecznego-okretu-u-wybrzezy-anglii/
O autorze: przez wieki
