Alaryk i Eryk, legendarni władcy Szwecji z dynastii Ynglingów, zginęli w okolicznościach tak dziwnych, że przez wieki budziły one spekulacje historyków i mitografów. Według przekazów bracia zabili się nawzajem końskimi wędzidłami podczas kłótni o konie.
Bracia na jednym tronie
Alaryk i Eryk byli synami króla Agniego i współdzielili władzę nad Szwecją. Źródła podkreślają, że obaj odznaczali się zarówno walecznością na polu bitwy, jak i sprawnością w sportach. Szczególną dumę czerpali jednak z umiejętności jeździeckich. Ta wspólna pasja miała stać się ich zgubą.
Rywalizacja między braćmi o miano lepszego jeźdźca narastała z czasem. Obaj posiadali wspaniałe rumaki i nieustannie prześcigali się w popisach konnej sztuki. W społeczeństwie, gdzie honor i męska duma stanowiły najwyższe wartości, taka rywalizacja mogła łatwo przerodzić się w konflikt.
Pewnego dnia bracia odjechali od swojej świty, by prawdopodobnie rozstrzygnąć między sobą, kto jest lepszym jeźdźcem. Nikt nie był świadkiem tego, co wydarzyło się później. Kiedy dworzanie znaleźli swoich władców, zastali już tylko ich martwe ciała z porozbijanymi czaszkami.
Zagadka braterskiej śmierci
Najbardziej zdumiewający element tej historii stanowi narzędzie zbrodni. Przy ciałach nie znaleziono mieczy, toporów ani żadnej innej broni – tylko końskie wędzidła. Na tej podstawie poddani doszli do wniosku, że bracia pokłócili się tak gwałtownie, iż zaczęli okładać się tym, co mieli pod ręką.
Staronordycki poemat Ynglingatal, który stanowi najstarsze źródło tej opowieści, wyraża zdumienie tą sytuacją w formie retorycznego pytania. Skald pyta, czy naprawdę można wierzyć, że szlachetni potomkowie Freja, przedstawiciele królewskiego rodu, zabili się nawzajem uprzężą końską. To pytanie kryje w sobie nutę sceptycyzmu wobec oficjalnej wersji wydarzeń.
Co ciekawe, analiza oryginalnego tekstu Ynglingatal sugeruje, że być może tylko Alaryk zginął, a jego bratem został Erik. Późniejszy kronikarz Snorri Sturluson mógł źle zinterpretować przekaz i dodać śmierć drugiego brata. To pokazuje, jak legendy ewoluowały przez wieki ustnego przekazu.
Alternatywne wersje legendy
Inne skandynawskie źródła przedstawiają odmienne wersje wydarzeń. Według Sagi o Gautrekach Eryk faktycznie zabił Alaryka wędzidłem podczas treningu koni, ale sam przeżył i długo panował samodzielnie nad Szwecją. W tej wersji słynny wojownik Starkad służył obu braciom jako towarzysz wypraw wikińskich.
Saga ta wprowadza również fascynującą postać Thornbjörg, córki króla Eryka. Ta wojownicza księżniczka sama nazywała siebie królem Thorbergiem i władała częścią ojcowskiego królestwa. Dopiero miłość do Hrólfa, syna Gautreka, skłoniła ją do porzucenia miecza na rzecz igły do haftowania.
Duński kronikarz Saxo Gramatyk w swoim dziele Gesta Danorum przedstawia jeszcze inną interpretację. Według niego Alaryk zginął w pojedynku z zupełnie innym Erykiem – norweskim wojownikiem słynącym z elokwencji i sprytu. Ten Eryk Wymowny wygrywał bitwy nie siłą, lecz podstępem i kunsztem słowa.
Historia Alaryka i Eryka wpisuje się w szerszy schemat indoeuropejskich mitów o bliźniaczych braciach związanych z końmi. Podobne opowieści pojawiają się w mitologii greckiej, rzymskiej i indyjskiej. Często jeden z braci ginie z ręki drugiego, co stanowi element mitu założycielskiego.
Badacze wskazują, że konie miały szczególne znaczenie w kulturze nordyckiej. Stanowiły symbol statusu, bogactwa i męskiej potęgi. Spór o konie lub umiejętności jeździeckie dotykał więc najgłębszych pokładów honoru wojownika. W tym kontekście bratobójstwo, choć tragiczne, staje się bardziej zrozumiałe.
Po śmierci obu braci władzę przejęli synowie Alaryka – Yngvi i Alf. Dynastie zmieniały się, ale pamięć o dziwnej śmierci dwóch królów przetrwała w sagach i pieśniach skaldów przez kolejne stulecia, stanowiąc przestrogę przed destrukcyjną siłą braterskiej rywalizacji.
O autorze: przez wieki
