Historia militarna Rosji to nie tylko zwycięstwa nad Napoleonem czy triumf w II wojnie światowej. To przede wszystkim kronika spektakularnych klęsk, które regularnie obalały mit o niezwyciężonym mocarstwie. Od krwawej lekcji na Mazurach po upokorzenie w górach Afganistanu – rosyjska machina wojenna wielokrotnie roztrzaskiwała się o przeciwników teoretycznie słabszych.
Tannenberg 1914: Gdy przewaga stała się pułapką
Latem 1914 roku dwie rosyjskie armie wkroczyły do Prus Wschodnich z miażdżącą przewagą liczebną. Generałowie Samsonow i Rennenkampf dysponowali ponad 400 tysiącami żołnierzy przeciwko ledwie 200 tysiącom Niemców. Car Mikołaj II był przekonany o rychłym sukcesie.
Zamiast triumfu nastąpiła katastrofa. Niemcy przechwytywali rosyjskie depesze nadawane otwartym tekstem. Znali każdy ruch przeciwnika. Wykorzystali też osobistą nienawiść między rosyjskimi dowódcami. Gdy armia Samsonowa wpadała w kocioł okrążenia, Rennenkampf bezczynnie stał kilkadziesiąt kilometrów dalej.
30 sierpnia 1914 roku bilans był druzgocący. Niemcy wzięli do niewoli 92 tysiące jeńców. Kolejne 50 tysięcy Rosjan poległo lub odniosło rany. Generał Samsonow, błąkając się po mazurskich lasach, popełnił samobójstwo zaledwie 10 kilometrów od granicy. Niemcy potrzebowali sześćdziesięciu pociągów, by wywieźć rosyjskich jeńców.
Wojna zimowa 1939: David pokonał Goliata
Stalin był pewny błyskawicznego zwycięstwa. Finlandia miała zaledwie 3,5 miliona mieszkańców. ZSRR dysponował pięćdziesięciokrotną przewagą w czołgach i dziesięciokrotną w samolotach. Planowano zajęcie Helsinek w dwa tygodnie.
Rzeczywistość okazała się brutalna. Fińscy narciarze na białych pelerynach atakowali sowieckie kolumny jak duchy. Temperatura spadała do minus 40 stopni. Czerwonoarmiści zamarzali tysiącami w swoich okopach. Po 104 dniach walk bilans był miażdżący: 127 tysięcy zabitych sowieckich żołnierzy wobec 26 tysięcy Finów.
Hitler obserwował tę klęskę z uwagą. Przekonał się, że Armia Czerwona to kolos na glinianych nogach. Przyspieszyło to przygotowania do planu „Barbarossa”.
Krym 1853: Koniec złudzeń o potędze
Mikołaj I wciąż żył wspomnieniami zwycięstwa nad Napoleonem. Był przekonany, że jego armia pozostaje najsilniejsza w Europie. Zajęcie Mołdawii i Wołoszczyzny miało być spacerem.
Powstał jednak sojusz, którego car się nie spodziewał. Wielka Brytania nazwała wojnę „krucjatą w obronie wolności” przeciwko despotycznej Rosji. Francuzi przysłali nowoczesną flotę. Turcy walczyli z determinacją.
Rosyjska armia okazała się przestarzała technologicznie. Brakowało kolei do transportu wojsk. Karabiny były gorsze od zachodnich. Car podupadł na zdrowiu, stracił pewność siebie. Zmarł w marcu 1855 roku, nie doczekawszy końca wojny. Rosja musiała zdemilitaryzować Morze Czarne i utracić kontrolę nad cieśninami.
Wojna z Japonią 1905: Azjatycka lekcja pokory
Petersburg lekceważył „żółtych karłów”. Rosja była przecież europejskim mocarstwem, a Japonia dopiero wchodziła na arenę światowej polityki. Konflikt o wpływy w Mandżurii miał być okazją do zademonstrowania siły.
Japończycy systematycznie bili Rosjan w każdej bitwie. Pod Mukdenem, mimo przewagi liczebnej i lepszych pozycji, rosyjska armia poniosła sromotną klęskę. 90 tysięcy żołnierzy zostało zabitych, rannych lub wziętych do niewoli.
Kulminacją upokorzenia była bitwa pod Cuszimą. Rosyjska flota bałtycka przepłynęła pół świata, by zostać zniszczoną w ciągu kilku godzin. Z ośmiu pancerników ocalał jeden. Japonia ustanowiła swoją dominację w Azji Wschodniej.
Polska 1920: Cud czy realizm?
Bolszewicy byli u bram Warszawy. Lenin już planował rewolucję w Niemczech i Włoszech. Europa Zachodnia blokowała transporty broni dla Polski. Wydawało się, że młode państwo polskie upadnie.
Polska stworzyła jednak sprawną armię pełną patriotycznie nastawionych żołnierzy. Wykorzystano przechwycone sowieckie depesze. W ciągu kilku tygodni sytuacja się odwróciła. Armia Czerwona musiała cofnąć się setki kilometrów na wschód. Światowa rewolucja została powstrzymana na kolejne dziesięciolecia.
Czeczenia 1994: Imperium kontra górale
Jelcyn liczył na małą zwycięską wojenkę. Kilkadziesiąt tysięcy czeczeńskich bojowników przeciwko całej machinie największego państwa świata. Miało być szybko i efektownie.
Konflikt zamienił się w koszmar. Rosyjskie kolumny pancerne ginęły w zasadzkach na ulicach Groznego. Nastolatkowie z granatnikami przeciwpancernymi niszczyli najnowsze czołgi. Po dwóch latach Moskwa musiała podpisać upokarzający rozejm, faktycznie przyznający Czeczenom niepodległość.
Afganistan 1979: Cmentarz imperium
ZSRR wkroczył do Afganistanu z 100 tysiącami żołnierzy. Mudżahedini mieli tylko karabiny i determinację. Wydawało się, że to będzie krótka operacja stabilizacyjna.
Dziesięć lat później Sowieci wycofywali się pobici. 15 tysięcy zabitych, 35 tysięcy rannych. Wojna pochłonęła gigantyczne środki, przyspieszyła upadek ZSRR. Afganistan po raz kolejny potwierdził swoją reputację cmentarza imperiów.
Źródło
Więcej o klęskach Rosji można przeczytać w książce dr Mariusza Sampa „Szach-mat. Jak umierali władcy Rosji” (Kraków 2024).
O autorze: Mariusz Samp
Doktor historii, pisarz i publicysta. Autor kilkunastu książek popularnonaukowych z zakresu historii. Jego najnowsze książki to: 1) Pierwszy rozbiór Polski 1031, 2) Szach-mat: Jak umierali władcy Rosji oraz 3) Polska i Ruś Kijowska.
