Kobiety Traugutta. Te kobiety skradły serce dyktatora

Rodzina Zawadzkich posiadała majątek sąsiadujący z posiadłością Trauguttów. Tam właśnie przyszły dyktator poznał Stefanię – dziewczynę, która stała się jego pierwszą wielką fascynacją. Łączyła ich delikatna, pełna niedopowiedzeń więź.

Romuald zapisał w pamiętniku z 1860 roku wspomnienia o tej przyjaźni. W młodości marzył, by uczynić ją swoją żoną. Nigdy jednak nie wyznał uczuć wprost – wszystko opierało się na spojrzeniach i rozmowach, które pozostawiały więcej pytań niż odpowiedzi.

Przed decyzją o ożenku z inną kobietą postanowił rozwiać wątpliwości. Wziął urlop wojskowy i pojechał do Derenii w powiecie brzeskim, gdzie mieszkali Zawadzcy. Stefania milczała – nie potrafiła powiedzieć ani „tak”, ani „nie”. Gdy nalegał coraz bardziej, dała mu znać, że go to męczy. Wrócił do domu ze „ściśniętym sercem”, świadomy, że sam pogrzebał marzenia młodości.

W listopadzie 1849 roku, po powrocie z Węgier, Traugutt poznał Annę Pikiel. Była córką warszawskiego jubilera. Nieco ponad rok później oświadczył się jej, a ślub odbył się w lipcu 1852 roku. W dniu ceremonii Romuald zapisał w pamiętniku: „Zostałem szczęśliwym mężem Anioła…”.

Małżonkowie zamieszkali w Żelechowie. Anna urodziła czworo dzieci, ale tylko dwoje przeżyło – w lipcu 1853 roku na świat przyszła córka o imieniu Anna Innocenty. Siedem i pół roku wspólnego życia utwierdziło Traugutta w przekonaniu o niezwykłej szlachetności żony. Czytając jego zapiski, łatwo odnieść wrażenie, że traktował ukochaną niemal jak świętą.

Pod koniec 1853 roku Romuald musiał zostawić rodzinę – wyruszył na wojnę krymską. 1 grudnia opuścił dom i wraz z armią carską ruszył przez Mołdawię i Wołoszczyznę na Krym. To rozłąka zapowiadała nadchodzące nieszczęście.

Na przełomie lat 1859 i 1860 Traugutt doznał czterech bolesnych strat – zmarła żona Anna, babka Justyna oraz dwoje dzieci. W ciągu kilku miesięcy załamała się jego psychika. Człowiek dotąd pogodny, lubiany w towarzystwie, nagle chciał uciec od świata i zatracić się w samotności.

Po śmierci Anny w 1860 roku Romuald rozważał wstąpienie do seminarium duchownego. Pragnął oddać życie służbie Bogu. Spowiednik odradził mu jednak ten pomysł, zalecając zamiast tego troskę o osieroconą córkę oraz służbę narodowi.

Romuald posłuchał tej rady. Nie chciał, by dzieci – podobnie jak on sam – dorastały bez matki. Szukał kobiety, która mogłaby zastąpić im zmarłą Annę i dać im dom pełen ciepła.

Dwa lata po tragedii Traugutt poznał Antoninę Kościuszkównę. Ślub odbył się w czerwcu 1861 roku – według niektórych źródeł 13 czerwca 1860. Romuald wrócił potem do Petersburga, a żona została w Ostrowiu. Związek ten trwał do końca jego życia.

Pod koniec 1862 roku Traugutt zlecił wykonanie fotografii rodzinnej. Na zdjęciu znalazła się Antonina, córki z pierwszego małżeństwa oraz syn z drugiego związku. Fotografie nosił w niewielkim portfelu-etui. Dowodząc powstaniem, z pewnością nieraz zerkał na te wizerunki.

Korespondencja, jaką małżonkowie wymieniali w ostatnich miesiącach życia Romualda, pełna jest czułości. Zwracali się do siebie niemal jak narzeczeni – mimo okropnych przeżyć nie ogarnęła ich rozpacz. Z każdego listu przebija wdzięczność i wzajemne zrozumienie.

Z więzienia w cytadeli warszawskiej Traugutt pisał do Antoniny tuż przed egzekucją. Prosił, by przyjmowała los z ufnością w Bogu i pamiętała, że cierpienia nie są dziełem przypadku, lecz woli Bożej. W jednym z ostatnich listów zapisał: „rozmawiałbym z Tobą bez końca, ale muszę kończyć, dodam więc tylko jeszcze, że Cię kocham o ile tylko to jest w mocy ludzkiej”.

Tuż przed egzekucją na stokach Cytadeli przekazał portfel ze zdjęciami rodziny swojemu spowiednikowi. Ta pamiątka znajduje się dziś w Muzeum im. ks. Józefa Jarzębowskiego w Sanktuarium Maryjnym w Licheniu. W ostatnich dniach życia Traugutt klejł z okruszyn chleba głowę kobiety – prawdopodobnie był to wizerunek Antoniny.