Kiedy w latach siedemdziesiątych młody absolwent Uniwersytetu w Birmingham przekroczył progi British Museum, nikt nie przypuszczał, że stanie się on jednym z ostatnich żyjących tłumaczy języka, który zamilkł przed trzema tysiącami lat. Irving Finkel od niemal pięćdziesięciu lat codziennie pochyla się nad glinianymi tabliczkami z Mezopotamii, wydobywając z nich sekrety, które zmieniają nasze rozumienie starożytnego świata.
Strażnik zapomnianych słów
Stanowisko Finkela w muzeum brzmi niepozornie – Assistant Keeper, czyli dosłownie pomocnik kustosza. Za tym skromnym tytułem kryje się jednak odpowiedzialność za kolekcję liczącą około sto trzydzieści tysięcy tabliczek pokrytych pismem klinowym. To prawdopodobnie największy na świecie zbiór dokumentów z epoki, gdy ludzkość dopiero uczyła się zapisywać swoje myśli.
Jego droga do tego niezwykłego zajęcia wiodła przez doktorat z asyriologii, którego tematem były babilońskie zaklęcia egzorcystyczne przeciwko demonom. Trzy lata spędzone jako stypendysta w Oriental Institute Uniwersytetu w Chicago pozwoliły mu doskonalić umiejętność odczytywania tekstów, które dla większości ludzi wyglądają jak chaotyczne nacięcia w glinie. W 1976 roku wrócił do Anglii i od tamtej pory pozostaje na swoim posterunku.
Arka, która zaskoczyła świat
W 2014 roku Finkel ogłosił odkrycie, które zelektryzowało zarówno środowisko naukowe, jak i opinię publiczną. Na jednej z tabliczek odnalazł opis potopu niezwykle podobny do biblijnej opowieści o Noem – z jedną fundamentalną różnicą. Mezopotamska arka nie przypominała statku, lecz gigantyczny kosz, konstrukcję okrągłą zbudowaną z lin na drewnianym szkielecie.
Tabliczka zawierała tak precyzyjne wymiary i instrukcje budowlane, że zespół badaczy postanowił odtworzyć arkę w skali jeden do trzech. Eksperyment, udokumentowany przez telewizję PBS w programie Secrets of Noah’s Ark, przyniósł wyniki jednocześnie fascynujące i humorystyczne.
Replika rzeczywiście unosiła się na wodzie, ale bitumiczna powłoka uszczelniająca natychmiast zaczęła przeciekać, zmuszając ekipę do ciągłego wypompowywania wody za pomocą spalinowej pompy.
Od demonów do planszówek
Zainteresowania Finkela wykraczają daleko poza starożytne teksty religijne i magiczne. Uczony jest również uznanym historykiem gier planszowych, zasiadającym w radzie redakcyjnej czasopisma Board Game Studies.
Jego najbardziej spektakularnym osiągnięciem w tej dziedzinie było rozszyfrowanie zasad Królewskiej Gry z Ur – jednej z najstarszych znanych ludzkości gier planszowych, liczącej sobie około cztery i pół tysiąca lat.
Ta niezwykła kombinacja kompetencji sprawia, że Finkel porusza się swobodnie między światem mezopotamskich egzorcystów a uniwersalną ludzką potrzebą zabawy. Starożytni Babilończycy, jak się okazuje, równie chętnie odpędzali demony, co rzucali kośćmi na planszy. Dla kogoś, kto przez dekady tłumaczył ich słowa, to właśnie ta różnorodność czyni przeszłość żywą.
O autorze: przez wieki
