Powstanie obrazu
Na początku 1937 roku rząd Republiki Hiszpańskiej zamówił u Picassa duże płótno do pawilonu przygotowywanego na wystawę światową w Paryżu. Temat dzieła nie był jeszcze ustalony.
Zmieniło się to po bombardowaniu baskijskiej Gerniki 26 kwietnia 1937 roku. Niemieckie i włoskie lotnictwo wspierające siły generała Franco zaatakowało miasto, a wiadomości o ofiarach wśród ludności cywilnej mocno wpłynęły na Picassa.
Latem "Guernica" została pokazana w republikańskim pawilonie w Paryżu. Obraz od początku był więc związany nie tylko ze sztuką, ale też z wojną domową i politycznym przekazem hiszpańskiego rządu.
"Guernica" trafia do Nowego Jorku
Po zakończeniu wystawy płótno nie wróciło do Hiszpanii. Pokazywano je w kolejnych krajach, a ekspozycje pomagały zwracać uwagę na sytuację Republiki i zbierać pieniądze dla uchodźców.
Do Nowego Jorku obraz dotarł w maju 1939 roku. Jesienią znalazł się na dużej retrospektywie Picassa w Museum of Modern Art.
W tym samym czasie wojna domowa w Hiszpanii była już zakończona zwycięstwem Franco. Dla Picassa, który pozostał przeciwnikiem jego dyktatury, powrót "Guerniki" do kraju nie wchodził więc w grę.
Artysta pozostawił obraz pod opieką MoMA. Muzeum nie stało się jednak jego właścicielem, lecz depozytariuszem.
Picasso stawia warunek
W 1958 roku Picasso przedłużył wypożyczenie "Guerniki" na czas nieokreślony. Jasno określił też, kiedy obraz może wrócić do Hiszpanii.
Warunkiem było przywrócenie w kraju swobód demokratycznych.
Dla artysty miało to szczególne znaczenie. Dzieło zostało zamówione przez Republikę, a przedstawione na nim cierpienie wiązało się z bombardowaniem dokonanym przez lotnictwo wspierające Franco. Picasso nie chciał, aby obraz znalazł się pod kontrolą jego reżimu.
W 1970 roku ponownie przypomniał MoMA o swoim stanowisku. Upoważnił też francuskiego prawnika Rolanda Dumasa do oceny, czy w przyszłości sytuacja w Hiszpanii rzeczywiście pozwoli na przekazanie dzieła.
Śmierć Franco
Picasso zmarł w 1973 roku. Francisco Franco dwa lata później.
Nie oznaczało to jednak automatycznego powrotu "Guerniki". Hiszpania dopiero przechodziła proces demokratyzacji, legalizowała partie polityczne i organizowała wolne wybory.
Ważnym momentem stało się przyjęcie konstytucji w 1978 roku. Dopiero wtedy coraz trudniej było kwestionować, że kraj rzeczywiście odchodzi od dyktatury.
Pozostawała jeszcze kwestia własności obrazu. Dokumenty potwierdzały, że za dzieło zapłacił rząd Republiki Hiszpańskiej, co wzmacniało stanowisko, że "Guernica" należy do państwa hiszpańskiego.
Powrót obrazu
Po długich negocjacjach porozumienie osiągnięto w 1981 roku. 9 września podpisano dokumenty przekazania, a dzień później "Guernica" dotarła do Madrytu.
Początkowo umieszczono ją w Casón del Buen Retiro, należącym do zespołu Prado. W 1992 roku przeniesiono dzieło do Museo Reina Sofía, gdzie znajduje się obecnie.
Picasso nie chciał więc zatrzymać "Guerniki" poza Hiszpanią na zawsze. Przeciwnie, zakładał jej powrót, ale dopiero do kraju, w którym nie będzie już rządził reżim Franco.
