Chińczycy rozbili siatkę CIA. Tak Amerykanie stracili swoich szpiegów

Siedziba CIA w Langley – widok z lotu ptaka Siedziba CIA w Langley – widok z lotu ptaka
Źródło zdjęć: © Domena publiczna

Co najmniej 12 informatorów CIA miało zostać zabitych w Chinach w latach 2010-2012. Inni trafili do więzień, a amerykański wywiad stracił dostęp do cennych źródeł informacji. Przez lata próbowano ustalić, czy za rozbiciem siatki stał zdrajca, czy poważne błędy w zabezpieczeniach CIA.

Znikający informatorzy CIA

Jeszcze w 2010 r. CIA otrzymywała cenne informacje od swoich współpracowników w chińskich instytucjach państwowych. Pod koniec roku wiadomości zaczęło jednak napływać coraz mniej. Wkrótce kolejni informatorzy znikali bez śladu.

W maju 2017 r. "The New York Times" ujawnił skalę strat amerykańskiego wywiadu. Według dziesięciu obecnych i byłych urzędników, z którymi rozmawiali dziennikarze, od końca 2010 do końca 2012 r. w Chinach zabito co najmniej 12 informatorów CIA. Dwaj byli wysocy rangą urzędnicy szacowali, że łącznie od 18 do 20 osób zostało zabitych lub uwięzionych.

Ofiarami byli ludzie przekazujący Amerykanom tajne informacje, a nie funkcjonariusze CIA. Agencja odmówiła skomentowania doniesień gazety.

Okładka książki Tima Wernera "Misja. Misja w XXI wieku (Rebis 2026) © Licencjodawca

Niniejszy tekst powstał na podstawie najnowszej książki Tima Weinera "Misja CIA w XXI wieku" (Wydawnictwo Rebis, Poznań 2026). Książkę można zamówić w wielu księgarniach, w tym na empik.com pod tym linkiem.

Podejrzenia o zdradę

CIA i FBI rozpoczęły wspólne śledztwo, próbując ustalić, w jaki sposób Chińczycy zidentyfikowali amerykańskich informatorów. Sprawdzano m.in. działalność wywiadowczą w Pekinie i personel ambasady USA. Podejrzewano zdradę jednego z pracowników, błędy funkcjonariuszy lub złamanie zabezpieczeń tajnej łączności.

W 2018 r. dziennikarz Zach Dorfman przedstawił ustalenia wskazujące na poważne problemy z systemem internetowym, za pomocą którego CIA kontaktowała się z informatorami.

Według jego rozmówców Amerykanie wykorzystywali w Chinach rozwiązanie stosowane wcześniej na Bliskim Wschodzie. System nie był jednak wystarczająco zabezpieczony przed działaniami chińskiego wywiadu.

Jednym z problemów miało być niewłaściwe oddzielenie komunikacji z nowymi, niesprawdzonymi kontaktami od kanału używanego przez zaufanych informatorów. Przełamanie zabezpieczeń pierwszego z nich mogło umożliwić Chińczykom dotarcie do kolejnych osób współpracujących z CIA.

Dorfman opierał swoje ustalenia na rozmowach ze źródłami związanymi ze służbami. Nie były to jednak oficjalne wyniki dochodzenia udostępnione opinii publicznej.

Luki w tajnej komunikacji

W 2022 r. badacze z Citizen Lab ujawnili poważne słabości dawnego systemu komunikacji CIA. Analizując jedną ze stron internetowych, odkryli powiązaną z nią sieć 885 witryn, które z dużą pewnością uznali za elementy infrastruktury amerykańskiego wywiadu.

Strony wyglądały jak zwykłe serwisy sportowe, pogodowe czy informacyjne. W rzeczywistości ukrywały narzędzia umożliwiające kontakt informatorów z funkcjonariuszami CIA.

Problem polegał na tym, że witryny miały podobną budowę i korzystały z powiązanej infrastruktury. Odkrycie jednej z nich mogło ułatwić odnalezienie następnych, a tym samym zagrozić bezpieczeństwu korzystających z nich osób.

Większość zidentyfikowanych stron działała w różnych okresach między 2004 a 2013 r. Badanie potwierdziło istnienie poważnych luk w zabezpieczeniach, ale nie pozwoliło ustalić, czy to właśnie one doprowadziły do rozbicia siatki CIA w Chinach.

Autorzy analizy nie ujawnili wszystkich szczegółów. Obawiali się, że mogłoby to zagrozić osobom związanym z dawnymi operacjami wywiadowczymi.

Skazanie byłego oficera CIA

W trakcie wyjaśniania sprawy pojawiło się nazwisko Jerry'ego Chun Shing Lee, byłego funkcjonariusza CIA mieszkającego w Hongkongu. Odszedł ze służby w 2007 r., a trzy lata później skontaktowali się z nim chińscy wywiadowcy. Oferowali mu pieniądze i opiekę w zamian za współpracę.

W 2012 r. podczas przeszukania jego pokoju hotelowego w Honolulu agenci FBI znaleźli notatki zawierające prawdziwe nazwiska informatorów CIA oraz szczegóły tajnych operacji.

Lee przyznał się do udziału w zmowie mającej na celu przekazanie Chinom informacji dotyczących obronności Stanów Zjednoczonych. W listopadzie 2019 r. został skazany na 19 lat więzienia.

Nie udało się jednak jednoznacznie ustalić, jakie informacje rzeczywiście przekazał Chińczykom. Jak relacjonowała agencja Associated Press, nie przedstawiono na to bezpośrednich dowodów. Sędzia uznał wprawdzie, że do przekazania części tajemnic prawdopodobnie doszło, ale nie przypisał Lee odpowiedzialności za śmierć konkretnych informatorów.

Jego skazanie nie wyjaśniło zatem wszystkich okoliczności rozbicia siatki CIA. Nadal nie wiadomo, jak dużą rolę odegrała zdrada, a jak dużą błędy w zabezpieczeniach tajnej komunikacji.

Źródło

Niniejszy tekst powstał na podstawie najnowszej książki Tima Weinera "Misja CIA w XXI wieku" (Wydawnictwo Rebis, Poznań 2026).

Okładka książki Tima Wernera "Misja. Misja w XXI wieku (Rebis 2026) © Licencjodawca

Książkę można zamówić w wielu księgarniach, w tym na empik.com pod tym linkiem.

Wybrane dla Ciebie