Udawał głupca. Tak wyprowadził wroga w pole

6 kwietnia 1967 roku Hegdahl służył na krążowniku USS Canberra u wybrzeży Wietnamu Północnego. Podczas ostrzału znalazł się za burtą. Spędził w wodzie wiele godzin, zanim wyłowili go wietnamscy rybacy. Przekazali marynarza władzom, a ten trafił do północnowietnamskich więzień.

Wśród uwięzionych Amerykanów przeważali zestrzeleni lotnicy, zwykle starsi od niego i wyżsi stopniem. Hegdahl nie miał ich doświadczenia, ale znalazł sposób, by zmylić przesłuchujących. Gdy zażądali, żeby napisał oświadczenie potępiające wojnę, zgodził się, po czym oznajmił, że nie potrafi czytać ani pisać.

Przydzielono mu nauczyciela. Marynarz udawał jednak tak niepojętnego ucznia, że w końcu zaprzestano lekcji. Strażnicy nadali mu przezwisko tłumaczone jako "Niewiarygodnie Głupi" i przestali uważać go za kogoś, kogo trzeba pilnie nadzorować.

Niniejszy tekst powstał na podstawie najnowszej książki Geoffreya Wawro "Wojna w Wietnamie. Historia militarna" (Wydawnictwo Rebis, Poznań 2026). Książkę można zamówić w wielu księgarniach, w tym w empiku pod tym linkiem.

Dzięki temu Hegdahl mógł poruszać się swobodniej niż pozostali jeńcy. Pozwalano mu zamiatać dziedziniec. Przy tej okazji obserwował więzienie i pomagał przekazywać wiadomości między odizolowanymi grupami osadzonych.

Współwięzień Joseph Crecca, oficer amerykańskich sił powietrznych, uczył go, jak porządkować i zapamiętywać informacje. Jeńcy wymieniali je potajemnie, m.in. za pomocą wystukiwanego kodu. Hegdahl zapamiętywał nazwiska, daty pojmania i szczegóły z życia poszczególnych mężczyzn.

Czasem takim szczegółem było imię dziecka albo psa. Dla rodziny mogło ono być potwierdzeniem, że wiadomość rzeczywiście dotyczy jej bliskiego. Było to szczególnie ważne w przypadku żołnierzy, o których pobycie w niewoli Amerykanie nie mieli pewnych informacji.

Hegdahl powtarzał dane w rytm dziecięcej piosenki "Old MacDonald Had a Farm". W ten sposób zapamiętał informacje o ponad 250 współwięźniach.

Podczas porządków marynarz wykorzystywał nieuwagę strażników także do sabotażu. Ukradkiem wsypywał ziemię do zbiorników paliwa więziennych ciężarówek. Richard Stratton, jego współwięzień i przełożony, wspominał, że widział go przy pięciu pojazdach, a później obserwował wywożenie niesprawnych samochodów.

Stratton znał więc możliwości Hegdahla. Strażnicy wciąż widzieli w nim jednak niegroźnego nieuka, również wtedy, gdy pojawiła się propozycja wcześniejszego zwolnienia.

Władze północnowietnamskie wykorzystywały zwalnianie wybranych Amerykanów do celów propagandowych. Jeńcy sprzeciwiali się takim wyjazdom. Hegdahl również nie chciał skorzystać z propozycji, obawiając się, że zostanie to uznane za porzucenie towarzyszy.

Przełożeni uznali jednak, że powinien wrócić do kraju. Znał nazwiska więźniów, wiedział o torturach i potrafił wskazać miejsca przetrzymywania Amerykanów. Stratton wydał mu bezpośredni rozkaz przyjęcia zwolnienia, aby mógł przekazać te informacje.

Hegdahl opuścił niewolę 5 sierpnia 1969 roku. Po powrocie opowiedział o torturach i warunkach w więzieniach, które północnowietnamskie władze ukrywały w materiałach propagandowych. Odtworzył też zapamiętane dane współwięźniów.

Dzięki jego informacjom 63 wojskowych uznawanych dotąd za zaginionych zakwalifikowano jako jeńców. Ich rodziny otrzymały potwierdzenie, że bliscy przeżyli pojmanie.

Niniejszy tekst powstał na podstawie najnowszej książki Geoffreya Wawro "Wojna w Wietnamie. Historia militarna" (Wydawnictwo Rebis, Poznań 2026).

Książkę można zamówić w wielu księgarniach, w tym w empiku pod tym linkiem.