Porwanie Jakuba Sobieskiego. Tak August II pozbył się rywala do tronu

Jakub Ludwik Sobieski na anonimowym portrecie śląskim, wykonanym po 1691 roku.Jakub Ludwik Sobieski na anonimowym portrecie śląskim, wykonanym po 1691 roku.
Źródło zdjęć: © Wikimedia Commons | nieznany malarz śląski

W 1704 r. Jakub Sobieski, najstarszy syn Jana III Sobieskiego, ponownie miał szansę zdobyć polską koronę. Jego kandydaturą interesował się król Szwecji Karol XII, który dążył do pozbawienia tronu Augusta II Mocnego. Saski władca postanowił jednak wyeliminować rywala. Na jego rozkaz Jakub i jego brat Konstanty zostali porwani pod Wrocławiem i uwięzieni w Saksonii.

Starania o polską koronę

Jakub Sobieski był najstarszym synem króla Jana III Sobieskiego i Marii Kazimiery. Rodzice od dawna starali się zapewnić mu polityczną przyszłość.

W Rzeczypospolitej tron nie był jednak dziedziczny. Po śmierci monarchy nowego władcę wybierała szlachta.

Jakub zdobywał doświadczenie wojskowe u boku ojca. Uczestniczył m.in. w kampanii wiedeńskiej w 1683 r. Rodzice zabiegali również o wzmocnienie jego pozycji poprzez korzystne małżeństwo i kontakty z europejskimi dynastiami.

Po śmierci Jana III Sobieskiego w 1696 r. królewicz rozpoczął starania o koronę. Przegrał jednak rywalizację z elektorem saskim Fryderykiem Augustem, który w 1697 r. został królem Polski jako August II Mocny.

Jakub osiadł wówczas w Oławie na Śląsku. Jego żona, Jadwiga Elżbieta Neuburska, była siostrą cesarzowej Eleonory. Dzięki temu Sobiescy utrzymywali bliskie kontakty z dworem habsburskim.

Porwanie pod Wrocławiem

Nowa szansa na zdobycie tronu pojawiła się podczas wielkiej wojny północnej. Król Szwecji Karol XII zamierzał pozbawić Augusta II polskiej korony i poszukiwał kandydata, którego mogliby poprzeć przeciwnicy Wettina.

Jedną z rozważanych osób był Jakub Sobieski, który prowadził rozmowy ze stronnictwem szwedzkim. August II dostrzegał zagrożenie związane z jego kandydaturą i postanowił nie dopuścić do jej realizacji.

27 lutego 1704 r. pod Wrocławiem ludzie działający na rozkaz saskiego władcy urządzili zasadzkę na królewicza. Uprowadzili Jakuba oraz jego młodszego brata Konstantego, a następnie przewieźli obu do Saksonii.

Porwanie uniemożliwiło Jakubowi dalsze osobiste zabiegi o koronę. Nie mógł prowadzić rozmów politycznych ani pozyskiwać stronników w Rzeczypospolitej.

Karol XII zwrócił się wówczas do kolejnego syna Jana III Sobieskiego, Aleksandra. Ten odmówił jednak przyjęcia kandydatury. Ostatecznie w lipcu 1704 r. stronnictwo popierane przez Szwedów wybrało na króla Stanisława Leszczyńskiego. August II nadal miał jednak własnych zwolenników i nie zamierzał rezygnować z walki o władzę.

Niemal trzy lata w niewoli

Jakuba i Konstantego osadzono w saskich twierdzach Pleißenburg i Königstein. O uwolnienie synów zabiegała Maria Kazimiera, zwracając się o pomoc do papieża i europejskich monarchów.

Starania podejmowała również żona Jakuba, Jadwiga Elżbieta. Próbowała wykorzystać swoje rodzinne powiązania z Habsburgami, aby doprowadzić do zwolnienia męża i jego brata.

Negocjacje przeciągały się, a August II nie zamierzał uwalniać politycznego przeciwnika bez uzyskania odpowiednich gwarancji. W rozmowach pojawiały się warunki dotyczące rezygnacji Jakuba z dalszej walki przeciwko Wettinowi oraz z ubiegania się o polski tron.

Bracia odzyskali wolność dopiero w 1706 r., po zawarciu pokoju w Altranstädt. Karol XII narzucił wówczas Augustowi II warunki porozumienia, które doprowadziło również do uwolnienia Sobieskich.

Od porwania minęły niemal trzy lata. W tym czasie sytuacja polityczna uległa zmianie, a stronnictwo szwedzkie popierało już Stanisława Leszczyńskiego.

Kolejne próby zdobycia tronu

Uwolnienie nie oznaczało całkowitego końca politycznych ambicji Jakuba Sobieskiego. Jego nazwisko nadal pojawiało się wśród potencjalnych kandydatów do polskiej korony.

Jedną z późniejszych propozycji wysunął car Piotr I. Jakub nie zdecydował się jednak przyjąć rosyjskiej oferty.

Po śmierci Augusta II Mocnego w 1733 r. Sobieski ponownie rozważał udział w elekcji. Ostatecznie nie wystartował w wyborach i nigdy nie zasiadł na polskim tronie.

Wybrane dla Ciebie