Śmierć Lwa Tołstoja. Tragiczny finał rodzinnego konfliktu

Lew Tołstoj w Jasnej Polanie w 1908 roku. Fragment fotografii barwnej.Lew Tołstoj w Jasnej Polanie w 1908 roku. Fragment fotografii barwnej.
Źródło zdjęć: © Domena publiczna | Siergiej Prokudin-Gorski

W listopadzie 1910 r. 82-letni Lew Tołstoj potajemnie opuścił Jasną Polanę, pozostawiając żonie list pożegnalny. Autor "Wojny i pokoju" i "Anny Kareniny" chciał uwolnić się od narastających konfliktów rodzinnych i spędzić ostatnie lata życia w spokoju. Podczas podróży ciężko jednak zachorował. Zmarł dziesięć dni po wyjeździe, w domu zawiadowcy niewielkiej stacji kolejowej Astapowo.

Konflikty w rodzinie Tołstojów

Lew Tołstoj od lat zajmował się nie tylko literaturą, ale również zagadnieniami religijnymi i moralnymi. Głosił potrzebę prostego życia, sprzeciwiał się przemocy i krytykował nauczanie Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, który w 1901 r. oficjalnie wykluczył go ze swojej wspólnoty.

Poglądy pisarza stawały się źródłem coraz poważniejszych konfliktów rodzinnych. Tołstoj chciał, aby jego książki były powszechnie dostępne, nawet kosztem rezygnacji z części dochodów. Sprzeciwiała się temu żona Zofia, obawiająca się o finansowe bezpieczeństwo rodziny.

Przez wiele lat Zofia pomagała mężowi w pracy literackiej. Przepisywała jego rękopisy, zajmowała się sprawami wydawniczymi i prowadzeniem domu. Honoraria za książki stanowiły ważne źródło utrzymania rodziny, dlatego nie chciała zgodzić się na rezygnację z przysługujących pisarzowi dochodów.

Spory nasilały się, a życie w Jasnej Polanie stawało się dla Tołstoja coraz bardziej uciążliwe. Ostatecznie 82-letni pisarz postanowił opuścić rodzinny majątek.

Ucieczka z Jasnej Polany

Nocą 10 listopada 1910 r. Tołstoj wyjechał z Jasnej Polany w towarzystwie swojego lekarza, Duszana Makowickiego. Żonie pozostawił list, w którym wyjaśnił powody odejścia. Nie chciał dłużej uczestniczyć w rodzinnych konfliktach i pragnął spędzić resztę życia z dala od dotychczasowego otoczenia.

W rosyjskich źródłach jako datę jego wyjazdu podaje się 28 października. Wynika to z obowiązującego wówczas w Rosji kalendarza juliańskiego, który różnił się od gregoriańskiego o 13 dni.

Pisarz nie miał zamiaru zatrzymywać się w Astapowie. Najpierw udał się w okolice Pustelni Optyńskiej, a następnie odwiedził siostrę mieszkającą w klasztorze w Szamordinie. Stamtąd planował wyruszyć dalej na południe.

Podczas kolejnego etapu podróży zaczął jednak gorączkować. Jego stan szybko się pogarszał, a towarzyszący mu lekarz uznał, że dalsza jazda może zagrozić jego życiu. Postanowiono przerwać podróż na stacji kolejowej Astapowo.

Choroba Tołstoja

Zawiadowca stacji udostępnił choremu pisarzowi własny dom. Na miejsce wezwano lekarzy, którzy rozpoznali u Tołstoja zapalenie płuc i rozpoczęli leczenie. Ze względu na jego wiek i pogarszający się stan zdrowia rokowania były jednak niepomyślne.

Wiadomość o ucieczce słynnego pisarza szybko przedostała się do prasy. Kiedy dziennikarze dowiedzieli się, że ciężko chory Tołstoj przebywa w Astapowie, niewielka stacja kolejowa znalazła się w centrum zainteresowania mediów.

Zaczęli przyjeżdżać reporterzy, fotografowie i wielbiciele jego twórczości. Pojawiła się również ekipa filmowa Pathé. Sytuację obserwowali przedstawiciele władz, a wiadomości o stanie zdrowia pisarza przesyłano do redakcji w Rosji i za granicą.

Wokół domu zawiadowcy gromadzili się ludzie oczekujący na kolejne informacje. Sam Tołstoj pozostawał pod opieką lekarzy i osób ze swojego najbliższego otoczenia.

Do Astapowa przyjechała także jego żona. Początkowo nie pozwolono jej jednak zobaczyć się z mężem. Zofia została dopuszczona do chorego dopiero pod koniec jego życia, kiedy Tołstoj był już nieprzytomny.

Śmierć Lwa Tołstoja

Pisarz zmarł 20 listopada 1910 r., dziesięć dni po opuszczeniu Jasnej Polany. Według obowiązującego wówczas w Rosji kalendarza juliańskiego był to 7 listopada.

Nie umarł na dworcowym peronie, jak można byłoby sądzić z niektórych popularnych opowieści. Ostatnie dni spędził w domu zawiadowcy stacji Astapowo, gdzie opiekowali się nim lekarze.

Ciało Tołstoja przewieziono do Jasnej Polany. Pochowano go w prostym grobie na terenie rodzinnego majątku, który opuścił zaledwie dziesięć dni przed śmiercią.

Wybrane dla Ciebie