Sprawa Dreyfusa. Wyrok, który podzielił Francję

Degradacja Alfreda Dreyfusa na ilustracji Henriego Meyera z "Le Petit Journal", 1895 rok.Degradacja Alfreda Dreyfusa na ilustracji Henriego Meyera z "Le Petit Journal", 1895 rok.
Źródło zdjęć: © Wikimedia Commons | Henri Meyer

5 stycznia 1895 r. na oczach francuskich żołnierzy kapitanowi Alfredowi Dreyfusowi zerwano z munduru oznaki stopnia oficerskiego i złamano szablę. Skazany za szpiegostwo wojskowy zapewniał o swojej niewinności, ale wkrótce trafił do kolonii karnej na Wyspie Diabelskiej. Spędził tam niemal pięć lat w odosobnieniu. Choć dowody przeciwko niemu były wątpliwe, dopiero w 1906 r. został ostatecznie oczyszczony z zarzutów.

Oskarżenie o szpiegostwo

Alfred Dreyfus pochodził z żydowskiej rodziny z Alzacji. Po wojnie francusko-pruskiej, gdy region znalazł się pod panowaniem Niemiec, jego bliscy zachowali francuskie obywatelstwo. Dreyfus ukończył prestiżową École polytechnique, rozpoczął służbę w artylerii i awansował do stopnia kapitana.

W 1894 r. odbywał staż we francuskim Sztabie Generalnym. W tym czasie wywiad przechwycił dokument zawierający wykaz informacji wojskowych przeznaczonych dla niemieckiego attaché.

Podejrzenia padły na Dreyfusa, którego charakter pisma miał przypominać pismo autora dokumentu. Eksperci nie byli jednak zgodni co do wyników porównania.

Sprawie od początku towarzyszyła kampania antysemicka. Część francuskiej prasy przedstawiała żydowskie pochodzenie kapitana jako powód do kwestionowania jego lojalności wobec państwa. Uprzedzenia podsycały oskarżenia, mimo braku jednoznacznych dowodów winy.

W grudniu 1894 r. Dreyfus stanął przed sądem wojskowym. Proces odbywał się za zamkniętymi drzwiami, a sędziowie otrzymali tajne dossier, którego nie udostępniono obronie. Kapitana uznano za winnego zdrady i skazano na degradację oraz dożywotnie zesłanie.

Degradacja i zesłanie na Wyspę Diabelską

5 stycznia 1895 r. na dziedzińcu paryskiej École militaire odbyła się publiczna ceremonia degradacji Dreyfusa. Na oczach zgromadzonych żołnierzy zerwano z jego munduru oznaki stopnia oficerskiego, a następnie złamano mu szablę. Kapitan wielokrotnie zapewniał, że jest niewinny.

Po degradacji przewieziono go do Gujany Francuskiej, gdzie trafił na Wyspę Diabelską, należącą do archipelagu Îles du Salut. Osadzono go w niewielkim budynku pilnowanym przez strażników. Nie mógł swobodnie opuszczać wyznaczonego terenu ani rozmawiać z personelem kolonii karnej.

Jego żona Lucie nie otrzymała zgody na zamieszkanie w pobliżu więzienia. Małżonkowie utrzymywali kontakt jedynie listownie. Korespondencję kontrolowano, a niektóre listy docierały z dużym opóźnieniem lub były zatrzymywane.

Dreyfus pisał również do władz wojskowych, domagając się ponownego zbadania sprawy.

W 1896 r. warunki jego uwięzienia jeszcze zaostrzono. Po pojawieniu się pogłosek o możliwej ucieczce wokół budynku ustawiono palisadę, a przez kilka tygodni na noc zakuwano więźnia w kajdany.

Walka o uniewinnienie Dreyfusa

Rodzina nie pogodziła się z wyrokiem. Żona kapitana Lucie i jego brat Mathieu starali się doprowadzić do ponownego rozpatrzenia sprawy. Mathieu zdobył poparcie dziennikarza Bernarda Lazare'a, który publicznie wskazywał na nieprawidłowości w procesie.

W 1896 r. pojawiły się nowe dowody. Podpułkownik Georges Picquart, pracujący we francuskim wywiadzie, natrafił na informacje obciążające majora Ferdinanda Walsina Esterhazy'ego. Porównanie charakteru pisma wskazywało, że to właśnie Esterhazy mógł być autorem dokumentu, za który skazano Dreyfusa.

Dowództwo wojskowe nie chciało jednak przyznać się do pomyłki. Esterhazy stanął przed sądem wojskowym, ale został uniewinniony.

W styczniu 1898 r. pisarz Émile Zola opublikował na łamach dziennika "L'Aurore" słynny list otwarty "J'accuse…!". Oskarżył w nim osoby odpowiedzialne za skazanie niewinnego oficera i ukrywanie nieprawidłowości.

Sprawa Dreyfusa wywołała głęboki podział francuskiego społeczeństwa. Dyskutowano o niej w parlamencie, prasie i środowiskach akademickich. Jedni domagali się uniewinnienia kapitana, inni bronili decyzji sądu wojskowego.

Sytuacja zmieniła się również po ujawnieniu fałszerstwa dokumentu przygotowanego przez oficera wywiadu Huberta Henry'ego. Odkrycie dodatkowo podważyło wiarygodność materiałów wykorzystanych przeciwko Dreyfusowi.

Ponowny proces i ułaskawienie

W 1899 r. Sąd Kasacyjny uchylił pierwszy wyrok i nakazał ponowne rozpatrzenie sprawy. Dreyfus opuścił Wyspę Diabelską i wrócił do Francji, gdzie stanął przed sądem wojskowym w Rennes.

Mimo ujawnionych nieprawidłowości ponownie uznano go za winnego. Tym razem wymierzono mu dziesięć lat więzienia, przyjmując jednocześnie istnienie okoliczności łagodzących.

Prezydent Émile Loubet zdecydował się ułaskawić skazanego. Dreyfus odzyskał wolność, ale nadal ciążył na nim wyrok za zdradę. Nie zamierzał rezygnować z walki o całkowite oczyszczenie swojego nazwiska.

Dopiero 12 lipca 1906 r. Sąd Kasacyjny ostatecznie uchylił wyrok wydany w Rennes. Dreyfusa zrehabilitowano, przywrócono do armii i odznaczono Legią Honorową.

Podczas I wojny światowej ponownie służył we francuskich siłach zbrojnych.

Wybrane dla Ciebie