Albert Einstein. Izrael chciał go na prezydenta, ale odmówił

Albert i Elsa Einstein w Nowym Jorku w 1921 r.Albert i Elsa Einstein w Nowym Jorku w 1921 r.
Źródło zdjęć: © Domena publiczna | Underwood and Underwood

W listopadzie 1952 roku Albert Einstein otrzymał niezwykłą propozycję. Władze Izraela chciały, aby rozważył objęcie urzędu prezydenta po zmarłym Chaimie Weizmannie. Słynny fizyk, mający wówczas 73 lata, odmówił. W liście do izraelskiego ambasadora wyjaśnił, że choć oferta głęboko go poruszyła, nie posiada umiejętności potrzebnych do pełnienia takiej funkcji.

Propozycja prezydentury Izraela

9 listopada 1952 roku zmarł Chaim Weizmann, pierwszy prezydent Izraela. Władze młodego państwa rozpoczęły poszukiwania jego następcy. Jednym z rozważanych kandydatów był Albert Einstein, światowej sławy fizyk, który od lat angażował się w sprawy społeczności żydowskiej.

17 listopada izraelski ambasador w Stanach Zjednoczonych Abba Eban skierował do uczonego list w imieniu premiera Dawida Ben Guriona. Zapytał, czy Einstein zgodziłby się objąć prezydenturę, gdyby został wybrany przez Kneset, czyli izraelski parlament.

Nie była to jeszcze formalna nominacja ani wybór na urząd. Władze chciały najpierw ustalić, czy fizyk byłby gotów przyjąć taką funkcję.

Ambasador wyjaśnił również warunki objęcia prezydentury. Einstein musiałby przeprowadzić się do Izraela i przyjąć jego obywatelstwo.

Zapewniono go jednak, że będzie mógł nadal prowadzić badania naukowe, a państwo stworzy mu do tego odpowiednie warunki.

Kandydatura Einsteina miała także znaczenie symboliczne. Ambasador przedstawiał ją jako wyraz szacunku dla uczonego, którego osiągnięcia i autorytet moralny były rozpoznawane na całym świecie. Jego wybór miałby podkreślać wartości intelektualne i tradycje, do których chciało odwoływać się państwo izraelskie.

Odmowa Alberta Einsteina

Einstein odpowiedział na propozycję odmownie. W liście do Ebana przyznał, że oferta głęboko go wzruszyła, a konieczność jej odrzucenia sprawia mu przykrość.

Wyjaśnił, że przez całe życie zajmował się przede wszystkim zagadnieniami naukowymi, wymagającymi obiektywnego rozumowania. Nie uważał natomiast, by posiadał odpowiednie zdolności i doświadczenie w kontaktach z ludźmi oraz pełnieniu funkcji publicznych.

Fizyk wspomniał również o swoim wieku i słabnących siłach. Miał wówczas 73 lata. Zaznaczył jednak, że nawet gdyby był młodszy, brak odpowiednich predyspozycji stanowiłby wystarczający powód do odmowy.

Einstein nie traktował propozycji jako mało znaczącego wyróżnienia. Zdawał sobie sprawę z odpowiedzialności związanej z reprezentowaniem państwa i nie chciał podejmować obowiązków, do których nie czuł się przygotowany.

Pod koniec listu podkreślił swoje przywiązanie do narodu żydowskiego, nazywając tę więź jedną z najważniejszych w życiu. Odmowa nie oznaczała odrzucenia Izraela ani zerwania z działalnością na rzecz społeczności żydowskiej.

Poglądy polityczne Einsteina

Decyzja uczonego nie wynikała wyłącznie z przekonania o braku odpowiednich umiejętności. Einstein miał również własne zastrzeżenia dotyczące sytuacji politycznej na Bliskim Wschodzie.

Jak wskazują materiały Archiwum Einsteina przedstawione na wystawie Instytutu Maxa Plancka, w innym liście z tego okresu fizyk wyrażał obawy związane z przemocą towarzyszącą powstaniu Izraela oraz nierozwiązanym konfliktem z państwami arabskimi.

Nie można jednak uznawać tych zastrzeżeń za główną przyczynę odmowy skierowanej do izraelskich władz. W odpowiedzi udzielonej ambasadorowi Ebanowi Einstein wskazał przede wszystkim na brak doświadczenia i predyspozycji do pełnienia funkcji prezydenta.

Izraelska propozycja zakładała, że uczony mógłby kontynuować pracę naukową również po objęciu urzędu. Einstein uznał jednak, że sama możliwość prowadzenia badań nie wystarcza, aby przyjąć odpowiedzialność za reprezentowanie państwa.

Ostatecznie nie zgodził się kandydować na prezydenta Izraela. Nie został wybrany na to stanowisko, jak czasem przedstawia się tę historię, lecz odrzucił propozycję rozważenia swojej kandydatury jeszcze przed głosowaniem w Knesecie.

Wybrane dla Ciebie