Bitwa pod Huciskiem. Tak Polacy zadali cios Wehrmachtowi

Henryk Dobrzański przyszedł na świat w czerwcu 1897 roku w Jaśle, w rodzinie o wojskowych tradycjach. Całą swoją karierę związał z kawalerią, służąc najpierw w Legionach Polskich, a później w regularnym wojsku odrodzonej Rzeczypospolitej. Wśród przełożonych zyskał opinię człowieka trudnego we współpracy, lecz niezwykle kompetentnego.

Jego bezkompromisowość i niechęć do koniunkturalizmu panującego wśród części kadry oficerskiej skutkowały konfliktami i brakiem awansów. Paradoksalnie właśnie te cechy charakteru, które utrudniały mu karierę w czasie pokoju, okazały się bezcenne w obliczu narodowej katastrofy. Tam, gdzie inni widzieli koniec, Dobrzański dostrzegał początek nowej formy walki.

We wrześniu 1939 roku pełnił funkcję zastępcy dowódcy 110. Rezerwowego Pułku Ułanów stacjonującego w Wołkowysku. Po agresji sowieckiej jednostka toczyła ciężkie walki odwrotowe, próbując przebić się w kierunku oblężonej stolicy. Gdy pod koniec miesiąca pułkownik Dąbrowski rozwiązał pułk, Dobrzański zebrał grupę żołnierzy gotowych kontynuować walkę.

Początkowo major planował przedostać się przez Węgry do formującej się we Francji Armii Polskiej. Przekroczywszy Wisłę na początku października, skierował oddział w Góry Świętokrzyskie. To, co zastał w tamtejszych wioskach, całkowicie zmieniło jego plany i zadecydowało o dalszych losach całej formacji.

Miejscowa ludność przyjęła ułanów z entuzjazmem, jakiego oficer się nie spodziewał. W oczach chłopów i drobnej szlachty żołnierze w polskich mundurach stanowili żywy dowód, że nie wszystko zostało stracone. Ten spontaniczny patriotyzm uświadomił Dobrzańskiemu, że mimo militarnej klęski duch oporu pozostał nieugięty.

Major porzucił myśl o emigracji i postanowił prowadzić działania zbrojne na okupowanym terytorium. Była to decyzja rewolucyjna w swoim charakterze. W czasie gdy polskie struktury konspiracyjne dopiero powstawały, Dobrzański już prowadził regularną wojnę partyzancką, wyprzedzając rozwój zorganizowanego podziemia o wiele miesięcy.

30marca 1940 roku w okolicach wsi Hucisko doszło do starcia, które przeszło do historii jako pierwsza poważna bitwa partyzancka drugiej wojny światowej. Przeciwnikiem hubalczyków był 51. batalion niemieckiej policji porządkowej, jednostka znacznie lepiej uzbrojona i liczniejsza od polskiego oddziału.

Walka trwała ponad dwie godziny i zakończyła się w sposób, którego niemieckie dowództwo z pewnością nie przewidywało. Mimo przewagi liczebnej i technicznej policjanci zostali zmuszeni do odwrotu, ponosząc przy tym dotkliwe straty. Dla Niemców, przyzwyczajonych do łatwych zwycięstw nad pokonanym przeciwnikiem, była to gorzka lekcja pokory.

Zwycięstwo pod Huciskiem miało ogromne znaczenie symboliczne. Pokazało, że nawet w najtrudniejszych warunkach zdeterminowana grupa żołnierzy może skutecznie stawiać opór potężnemu wrogowi. Wieść o sukcesie rozeszła się błyskawicznie po okolicznych wsiach, umacniając morale ludności cywilnej i zachęcając kolejnych ochotników do przyłączenia się do partyzantki.

Niemiecka reakcja na upokarzającą porażkę była natychmiastowa i brutalna. Okupanci zastosowali taktykę, którą później udoskonalą na terenie całej Europy, wymierzając cios nie w nieuchwytnych partyzantów, lecz w bezbronną ludność cywilną. Hucisko zostało dwukrotnie spacyfikowane, a mieszkańcy okolicznych wsi stali się ofiarami licznych zbrodni.

Ta zbrodnicza odpowiedź ujawniła prawdziwe oblicze niemieckiej okupacji. Niemcy nie zamierzali przestrzegać jakichkolwiek konwencji ani norm cywilizacyjnych w stosunku do podbitego narodu. Każdy akt oporu miał pociągać za sobą wielokrotnie większe represje wobec cywilów.

Dla hubalczyków była to bolesna lekcja pokazująca, że partyzancka wojna toczy się nie tylko na polu bitwy. Każdy sukces militarny mógł oznaczać tragedię dla miejscowej społeczności. Ten dylemat towarzyszył polskiemu podziemiu przez całą okupację, zmuszając dowódców do nieustannego ważenia potencjalnych zysków i nieuniknionych kosztów zbrojnych akcji.