Bohater Polski i USA. Tadeusz Kościuszko bez cenzury

Tadeusz Kościuszko przyszedł na świat 4 lutego 1746 roku na terenie obecnej Białorusi. Przy urodzeniu nadano mu właściwie trzy imiona – Andrzej Tadeusz Bonawentura. Jak to jednak często, także współcześnie, bywa, to nie pierwsze imię było używane przez jego właściciela – ale drugie, Tadeusz.

Pochodził ze średniozamożnej szlachty. Był czwartym dzieckiem Ludwika Tadeusza i Tekli Kościuszko. Przez jakiś czas uczył się w domu, potem jednak razem ze swoim bratem został wysłany do Kolegium Pijarów w Lubieszowie. Musiał włożyć wiele wysiłku w naukę, jednak bez większych rezultatów. Raz nawet nie udało mu się zdać do kolejnej klasy.

Chłopak marzył o karierze wojskowego. W jego głowie zrodził się pomysł o kontynuowaniu kształcenia w szkole wojskowej. W 1765 roku, dzięki pomocy Czartoryskich, zaczął pobierać naukę w Szkole Rycerskiej. Szkolni koledzy mówili na niego „Szwed”, co się wzięło z jego zainteresowania sylwetką szwedzkiego króla, Karola XII.

W Szkole Rycerskiej odebrał wszechstronne wykształcenie, uczył się m.in. historii, łaciny, języków obcych czy filozofii. Tam był celującym i pojętnym uczniem. Wyróżniał się zarówno pod względem umysłowym, jak i sprawności fizycznej. Szkołę ukończył w stopniu kapitana.

Tadeusz Kościuszko otrzymał od Adama Czartoryskiego stypendium naukowe, dzięki któremu mógł zacząć pobierać kształcenie w Paryżu. Wybrał on Akademię Malarstwa i Rzeźby, gdzie uczył się sztuk pięknych, w tym rysunku. Także wtedy rozwijały się u niego zainteresowania historyczne i wojenne.

Po powrocie z Paryża Tadeusz szukał okazji, aby wykorzystać swoje umiejętności wojskowe. Jak to mówią, prorok zazwyczaj nie jest mile widziany wśród swoich – w wojsku Rzeczypospolitej niestety nie było dla niego miejsca. Na ziemi rodzinnej natomiast przebywał jego brat, który miał przejąć ojcowiznę, jako że był starszy od Tadeusza. Na domiar wszystkiego, plany poślubienia ukochanej Ludwiki Sosnowskiej spaliły na panewce, za sprawą jej ojca Józefa.

Kościuszko zdecydował więc o wyjeździe do Ameryki, gdzie trwała wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych. Zasłużył się tam swoimi dokonaniami i zaangażowaniem. Wykonał m.in. umocnienia w bitwie pod Saratogą, które pomogły wygrać starcie amerykańskim wojskom.

Amerykanie docenili zdolnego wojskowego – ponoć sam Jerzy Waszyngton miał mu wręczyć na dowód uznania dwa pistolety i szablę. Otrzymał również pewną sumę pieniędzy oraz kawałek ziemi, co przeznaczył później w dużej mierze na to, aby czarnoskórzy mieszkańcy odzyskali wolność i zdobyli wykształcenie.

Kościuszko wrócił na ziemie polskie w drugiej połowie 1784 roku. W kraju sytuacja stawała się wówczas coraz bardziej beznadziejna. Przyszły bohater narodowy pozostał w Siechanowiczach na długie pięć lat. Ograniczył wymiar pańszczyzny chłopom na terenie swojego majątku, co było niesłychane dla okolicznej szlachty. Tadeusz zdawał się tym jednak nie przejmować.

Mężczyzna został pod koniec lat 80. XVIII wieku generałem wojsk Rzeczypospolitej. Brał udział w wojnie o Konstytucję w 1792 roku z wojskami Imperium Rosyjskiego, walcząc pod dowództwem księcia Józefa Poniatowskiego. Za jego niezwykłe zaangażowanie uhonorowano go złotym medalem Virtuti Militari, jako pierwszą osobę w polskiej historii.

Działania generała majora pomogły co prawda wygrać kilka bitew, jednakże Polska miała przegrać w tej wojnie. W obliczu tego faktu wielu Polaków miało wyjechać na emigrację w celach konspiracyjnych, w tym i Tadeusz Kościuszko.

Będąc za granicą, opracowywał on koncepcję powstania, jednakże wskazywał na słabe przygotowanie rodaków do tego mającego nastąpić wydarzenia. A w kraju działo się tymczasem nienajlepiej. Rosjanie zaczęli wykrywać spiskowe poczynania Polaków i redukowali do minimum wojsko polskie. Nie było już na co czekać. Zaczęła się insurekcja, zwana kościuszkowską. Trwała od marca do listopada. Był rok 1794.

W październiku 1794 roku Tadeusz Kościuszko dostał się do niewoli rosyjskiej. To tam podobno miały powstać jego największe dzieła – popularne dzisiaj walc i polonezy. Dwa lata później wypuszczono go, po złożeniu przez niego przysięgi wiernopoddańczej. Uczynił to przez wzgląd na kilkadziesiąt tysięcy Polaków, przebywających w łagrach, a których również miano wypuścić.

Na emigracji pozostał już do końca swoich dni. Odwiedził wiele krajów europejskich, a także, ponownie, Stany Zjednoczone, gdzie zaprzyjaźnił się z Thomasem Jeffersonem. Swoje ostatnie chwile spędził w Szwajcarii. W każdym miejscu, w którym przebywał, traktowano go jak bohatera walczącego dzielnie za Polskę. Do swojej ukochanej ojczyzny już jednak wrócić nie mógł.

Parę miesięcy przed swoją śmiercią spisał testament, na mocy którego dał wolność chłopom pańszczyźnianym, pracującym na terenie jego majątku. Pokazał tym posunięciem, że dla niego ideały wolnościowe i solidarnościowe są niezwykle istotne – tak było, odkąd przebywał we Francji w okresie przedrewolucyjnym. Potem te poglądy pogłębił pobyt w Ameryce, gdzie popularne było niewolnictwo.

Ten wybitny polski dowódca nie bez powodu pozostanie jeszcze długo w pamięci jego rodaków. Nie tylko ze względu na jego umiejętności strategiczne, ale również waleczne serce i patrzenie nie tylko na swoje dobro, ale również tych pokrzywdzonych przez los. Jego działania odbiły się szerokim echem nie tylko na ziemiach polskich, ale i za granicą.

– J. S. Kopczewski, Tadeusz Kościuszko w historii i tradycji. Warszawa, 1968.