Jak otrzymywano purpurowy barwnik
Produkcja purpury zaczynała się od połowu morskich ślimaków żyjących w Morzu Śródziemnym. Wykorzystywano kilka gatunków, między innymi Bolinus brandaris, Hexaplex trunculus i Stramonita haemastoma. Każdy z nich dostarczał substancji, z których można było uzyskać ceniony barwnik.
Problem polegał na tym, że potrzebna wydzielina znajdowała się w niewielkim gruczole ślimaka. Aby zgromadzić odpowiednią ilość surowca, należało odłowić mnóstwo tych zwierząt, a następnie wydobyć z nich cenną substancję.
Już samo przygotowanie materiału do farbowania było więc wyjątkowo pracochłonne.
Na tym jednak nie kończyły się trudności. Wydzielinę trzeba było odpowiednio przygotować i wykorzystać w kąpieli barwiącej. Podczas tego procesu zachodziły przemiany chemiczne, na które wpływały między innymi światło, dostęp powietrza oraz rodzaj użytych ślimaków.
Efekt nie zawsze był taki sam. W zależności od zastosowanego surowca i sposobu jego przygotowania farbiarze otrzymywali odcienie od czerwonawych po głęboki niebieskofiolet.
Fenickie porty i sprzedaż tkanin
Największą sławę zdobyła purpura tyryjska, której nazwa pochodziła od fenickiego miasta Tyr. Był to jeden z ważniejszych portów handlowych na wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego. Dzięki rozległym kontaktom kupieckim miejscowe wyroby trafiały do odbiorców mieszkających daleko od miejsca ich produkcji.
Fenicjanie nie byli jednak jedynymi ludźmi znającymi sposób wytwarzania purpury. Ślady jej produkcji odkryto także w innych częściach basenu Morza Śródziemnego, a początki wykorzystywania tego barwnika sięgają epoki brązu.
Nie wiadomo dokładnie, gdzie po raz pierwszy opracowano metodę jego pozyskiwania.
Kupcy handlowali zarówno samym barwnikiem, jak i przędzą oraz gotowymi tkaninami. Na wartość wyrobu wpływały rodzaj materiału, staranność wykonania i uzyskany kolor. Ważne było również to, że purpurowe stroje kojarzono z wysoką pozycją społeczną i zamożnością.
Nie każda purpurowa tkanina kosztowała jednak tyle samo. Cena zależała od jakości produktu, a także ilości pracy potrzebnej do jego przygotowania.
Choć wiadomo, że handel takimi wyrobami mógł przynosić znaczne dochody, nie zachowały się dokumenty pozwalające dokładnie obliczyć zyski fenickich kupców.
Cena purpury a cena złota
O niezwykłej wartości purpurowych tkanin świadczy rzymski edykt o cenach maksymalnych, wydany w 301 roku n.e. Zgodnie z zawartymi w nim przepisami luksusowy jedwab ufarbowany purpurą tyryjską mógł kosztować trzykrotnie więcej niż złoto o tej samej wadze.
Nie chodziło jednak o sam barwnik, lecz o gotową, kosztowną tkaninę. Na jej cenę składały się zarówno wartość jedwabiu, jak i skomplikowany proces farbowania. W dodatku edykt określał urzędowe ceny maksymalne, które nie musiały odpowiadać kwotom płaconym podczas każdej transakcji.
Purpura przez stulecia pozostawała symbolem wysokiej pozycji społecznej. Nosili ją monarchowie, przedstawiciele elit i rzymscy urzędnicy, choć znaczenie poszczególnych odcieni oraz zasady ich używania zmieniały się z czasem.
W niektórych okresach sam kolor stroju mógł wiele mówić o miejscu jego właściciela w społecznej hierarchii.
O dawnym znaczeniu purpury świadczą nie tylko przekazy pisane, ale również znaleziska archeologiczne. W Timnie, na terenie dzisiejszego Izraela, odkryto trzy fragmenty tkanin pochodzących z około 1000 roku p.n.e.
Badania chemiczne wykazały, że zostały ufarbowane purpurą pozyskiwaną z morskich ślimaków. Nie udało się jednak ustalić, gdzie dokładnie powstały ani kto zajmował się ich sprzedażą.
