Dostawali 20 minut. Tak Niemcy wyrzucali Polaków z Beskidów

7 października 1939 roku Adolf Hitler podpisał dekret o "umacnianiu niemczyzny". Brzmiało to jak hasło z propagandowego plakatu, ale w praktyce oznaczało wielką inżynierię demograficzną: jednych wyrzucić, innych sprowadzić, ziemię przemalować na brunatno.

Żywiecczyzna trafiła na listę obszarów do natychmiastowego "oczyszczenia", bo nadawała się dla niemieckich rolników z Bukowiny rumuńskiej, których III Rzesza ściągała do siebie w ramach repatriacji.

Operacja dostała kryptonim Aktion Saybusch, od niemieckiej nazwy Żywca. Dowodzić nią miał Erich von dem Bach-Zelewski, oficer, który cztery lata później zasłynie jako pacyfikator powstania warszawskiego. W Beskidach odbywał coś w rodzaju próby generalnej. Lokalna ludność jeszcze nie wiedziała, z kim ma do czynienia.

Plan był prosty i brutalny zarazem. Polskie gospodarstwa miały zostać przejęte w stanie nienaruszonym, razem z inwentarzem i meblami, żeby przybyły z dalekiej Bukowiny niemiecki kolonista mógł od razu zasiąść do stołu. Tyle że ktoś najpierw musiał wstać od tego stołu na zawsze.

22 września 1940 roku, jeszcze przed świtem, do Jeleśni i Sopotni Małej wjechały oddziały policji i SS. Walono kolbami w drzwi, krzyczano po niemiecku, świecono latarkami w twarze obudzonych dzieci.

Gospodarz miał kwadrans, najwyżej dwadzieścia minut. Wolno było zabrać ubrania, koce, trochę drobiazgów i żywność na trzy dni. Wszystko inne zostawało.

Na pocieszenie obiecywano dwadzieścia złotych na osobę. Pieniądze często nie docierały, a jeśli docierały, nie wystarczały nawet na bochenek chleba na czarnym rynku.

Pierwszego dnia akcji bez dachu nad głową zostało dwieście siedem polskich rodzin. Tego samego wieczoru w ich kuchniach zasiadły pięćdziesiąt trzy rodziny niemieckie, w sumie ponad dwieście trzydzieści osób.

Wypędzonych zganiano do punktów zbornych w Żywcu, Rajczy i Suchej. Stamtąd ruszały transporty kolejowe do Generalnego Gubernatorstwa, głównie na Lubelszczyznę i Kielecczyznę. Po przybyciu zwykle nikt na nich nie czekał. Miejscowym wmawiano przy okazji, że przywieziono kryminalistów, więc nawet litość bywała reglamentowana.

Osadnicy z Bukowiny przyjeżdżali pełni nadziei. Obiecywano im żyzne pola, murowane domy, gospodarstwa godne pionierów nowego porządku.

Rzeczywistość bywała inna. Beskidzka ziemia jest kamienista, chałupy często drewniane, krowy chude. Niejeden Volksdeutsch patrzył z rozczarowaniem na kilka skleconych razem polskich gospodarstw, które dostał w prezencie od Führera.

Zanim niemiecka rodzina przekroczyła próg, opuszczone domy musiał ktoś wysprzątać. Do tej roboty zaganiano Żydów i młode Polki z okolicy. Szorowały podłogi po sąsiadkach wywiezionych dzień wcześniej, czasem rozpoznając na ścianie obrazek świętej rodziny. Potem na ścianie pojawiał się portret Hitlera, w oknie flaga ze swastyką, a w obejściu nowy gospodarz w bryczesach.

Do 20 listopada 1940 roku do Generalnego Gubernatorstwa wepchnięto siedemnaście tysięcy czterysta trzynaście osób. Wtedy zaprotestował sam Hans Frank, gubernator GG. Nie z litości, lecz z czystej kalkulacji: nie miał gdzie ich pomieścić, a podlegli mu urzędnicy tonęli w chaosie. Akcję na chwilę przyhamowano, ale machina wysiedleńcza już ruszyła i nie zamierzała stanąć.

-Aktion Saybusch – akcja masowych wysiedleni [https://wszystkoconajwazniejsze.pl/pepites/aktion-saybusch-akcja-masowych-wysiedlen/]

-Aktion Saybusch. Wysiedlenie mieszkańców Żywiecczyzny przez okupanta niemieckiego 1940–1941 [https://archiwum.ipn.gov.pl/pl/publikacje/ksiazki/12803,Aktion-Saybusch-Wysiedlenie-mieszkancow-Zywiecczyzny-przez-okupanta-niemieckiego.html]