Habsburgowie kontra Jagiellonowie. Wojna, o której milczą podręczniki

Ludwik Andegaweński ożenił się z Elżbietą Bośniaczką – córką bana Bośni Stefana Kotromanicia – w 1353 roku. Została ona jego drugą żoną. Pierwsza – Małgorzata Luksemburska, córka cesarza Karola IV Luksemburskiego nie obdarzyła Ludwika potomstwem i zmarła w wyniku zarazy.

Elżbieta Bośniaczka też nie mogła bardzo długo zajść w ciążę. Pierwsza córka, Katarzyna Andegaweńska urodziła się w 1370 roku. Starsza historiografia (O. Halecki, J. Wyrozumski) podawała, że w 1365 roku urodziła się pierworodna córka Ludwika i Elżbiety, której dano na imię Katarzyna. Miała ona umrzeć już w kolejnym roku. Dziś historycy odrzucają możliwość istnienia czwartej córki Ludwika Węgierskiego i Elżbiety Bośniaczki. Mowa jest tylko o trzech.

Katarzyna Andegaweńska, ta urodzona w 1370 roku, miała odziedziczyć po ojcu polski tron i poślubić brata króla Francji Karola VI Szalonego – Ludwika z Orleanu. Przez to małżeństwo, Ludwik Wielki liczył na odzyskanie tronu w Neapolu i pomszczenie brata – Andrzeja Andegaweńskiego, który w 1345 roku został zamordowany, a jego zwłoki wyrzucono przez okno do ogrodu. O zaplanowanie tej potwornej zbrodni podejrzewano Joannę I – królową Neapolu, ale nigdy niczego jej nie udowodniono.

Katarzyna zmarła w niewyjaśnionych okolicznościach w 1378 roku. Niewykluczone, że została otruta na polecenie Joanny I – królowej Neapolu, która nie chciała, aby korona Neapolu, którą zapisał jej dziadek – Robert Mądry, dostała się Ludwikowi Andegaweńskiemu.

Maria Andegaweńska to druga córka Ludwika Andegaweńskiego i Elżbiety Bośniaczki. Od kołyski przeznaczona na żonę dla syna cesarza Karola IV Luksemburskiego – Zygmunta. Gdy w 1378 roku zmarła Katarzyna Andegaweńska, Ludwik Andegaweński zdecydował, że to jej siostra Maria miała zostać królem Polski.

W 1374 roku urodziła się jeszcze jedna Andegawenka – Jadwiga. Ona miała zostać królem Węgier. Od 1378 roku była zaręczona sponsalia de futuro z synem Leopolda III Habsburga – Wilhelmem.

Kiedy żyła jeszcze Katarzyna Andegaweńska, Jadwiga nie była atrakcyjną partią, ponieważ nie wnosiła w posagu żadnego tronu. Ludwik Andegaweński dysponował jedynie dwoma tronami – polskim i węgierskim, a córki miał trzy. Dopiero śmierć Katarzyny Andegaweńskiej uczyniła z Jadwigi dziedziczkę Węgier, a Habsburgom dała realną szansę sięgnięcia po koronę św. Stefana już w XIV wieku.

Śmierć Ludwika Andegaweńskiego we wrześniu 1382 roku zniweczyła te plany. Z cienia bowiem wyszła Elżbieta Bośniaczka, która za życia teściowej – Elżbiety Łokietkówny (zm. 1380) i Ludwika Andegaweńskiego (zm. 1382) nie miała zbyt wiele do powiedzenia. Elżbieta Łokietkówna sprawowała w Polsce regencję w imieniu syna i nawet nie pozwoliła koronować się synowej na królową Polski, a noga Elżbiety Bośniaczki nigdy nie stanęła na polskiej ziemi

Jeszcze za życia Ludwika Andegaweńskiego polska szlachta przysięgała wierność Marii Andegaweńskiej. Jej mąż – Zygmunt Luksemburski miał zostać królem Polski, co jako prawnukowi Kazimierza Wielkiego mu się należało. Gdy odbierał hołdy od poszczególnych polskich miast, dotarła do niego wieść o śmierci teścia. Zarówno Wilhelm Habsburg, jak i Zygmunt Luksemburczyk nie zdawali sobie wtedy jeszcze sprawy z tego, że ta śmierć zmieni ich życie. Elżbieta Bośniaczka, w porozumieniu z węgierską szlachtą koronowała na króla Węgier Marię Andegaweńską.

Zygmunt Luksemburski został królem Węgier po tragicznej śmierci Elżbiety Bośniaczki w styczniu 1387 roku, która została uduszona własnym warkoczem, na oczach swojej córki – Mari. Trzy lata przed tymi tragicznymi wydarzeniami, Elżbieta Kotromanić, wysłała Jadwigę Andegaweńską do Polski. Zanim jednak do tego doszło, minęły dwa lata bezkrólewia, podczas których Andegawenowie o mały włos nie utracili praw do polskiego tronu na rzecz Siemowita IV – księcia mazowieckiego z dynastii Piastów.

Znana jest legenda o Wandzie, córce Kraka, co nie chciała Niemca i rzuciła się przez to do Wisły. Jadwiga Andegaweńska, co prawda Niemca chciała. Ta chęć była na tyle silna, że Jan Długosz napisał o zdarzeniu, w które trudno uwierzyć. Gdy Wilhelm Habsburg przyjechał do Krakowa, by spotkać się ze swoją niedoszłą żoną, zamknięto przed nim wawelskie bramy, by nie mógł skonsumować małżeństwa. Jadwiga, która od 16 października 1384 roku była królem Polski miała poślubić wielkiego księcia litewskiego Władysława II Jagiełłę.

Jadwiga Andegaweńska początkowo nie chciała o tym słyszeć i dlatego, w akcie desperacji miała chwycić kilof i próbować sforsować nim wawelskie wrota. Przypomnijmy, że Andegawenka miała wtedy 12 lat i raczej nie byłaby w stanie posługiwać się tym narzędziem.

Wilhelmowi Habsburgowi nie wyszło co prawda z przejęciem tronu węgierskiego, ale teraz, gdy Andegawenka była dziedziczką polskiego tronu, robił wszystko, by ten tron uzyskać. Nie zadowolił się odszkodowaniem od Jagiełły, które wynosiło 200.000 florenów. Nadal uważał się za męża Jadwigi, a ją oskarżał o zdradę. Wtórowali mu Krzyżacy, którzy chcieli zdyskredytować króla w oczach ówczesnej opinii publicznej.

Ostatecznie Habsburg nie uzyskał ani korony węgierskiej, ani polskiej. Postanowił , że nie ożeni się z żadną kobietą, do czasu aż Jadwiga Andegaweńska umrze. Po jej śmierci ożenił się z Joanną II – córką Karola III z Durazzo i Małgorzaty z Durazzo. Ciekawostką jest to, że Jadwiga Andegaweńska pod koniec swojego życia, w 1395 roku, po śmierci swojej siostry Marii, została dziedziczką Węgier.

Po Andegawenach tron węgierski przejęli Luksemburgowie, a po śmierci Zygmunta Luksemburskiego królem Węgier został Albrecht II Habsburg. Zmarł on jednak już w 1439 roku, a po jego śmierci tron Węgier dostał się pod panowanie Jagiellonów.

Władysław Warneńczyk zasiadał na węgierskim tronie tylko przez 4 lata, gdyż 10 listopada 1444 roku zginął w bitwie pod Warną. Zgodnie z umową, którą Warneńczyk zawarł z Elżbietą Luksemburską, po jego bezpotomnej śmierci na tronie Madziarów zasiadł jej syn Władysław Pogrobowiec, którego regentem był Jan Hunyady.

Gdy Władysław Pogrobowiec zmarł w 1457 roku, w wieku 17 lat, jego następcą na węgierskim tronie został syn Jana Hunyady’ego – Maciej Korwin. Dopiero po jego śmierci w 1490 roku, królem Węgier został pierworodny syn króla Polski i wielkiego księcia litewskiego, Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki, Władysław II Jagiellończyk, który od 1471 roku był także królem Czech. Jagiellonowie rządzili w Czechach i na Węgrzech, w latach 1490-1526.

Ich rządy nad Balatonem i nad Wełtawą, zakończyła tragiczna śmierć syna Władysława II Jagiellończyka i Anny Jagiellonki – Ludwika II Jagiellończyka, który był żonaty z Marią Habsburżanką – siostrą przyszłego cesarza Ferdynanda I Habsburga. Cesarz był zatem szwagrem zmarłego Ludwika i na tej podstawie ubiegał się o tron węgierski i czeski. Ostatecznie mu się to udało, bo po bitwie pod Mohaczem z 29 sierpnia 1526 roku, Węgry podzielono między Imperium Osmańskie a Habsburgów.

• Halecki O. Jadwiga Andegaweńska i kształtowanie się Europy Środkowowschodniej, przekł. Maria Borowska-Sobotka, Kraków 2000.
• Sroka Stanisław A., Genealogia Andegawenów węgierskich, Kraków 2015.
• Sroka Stanisław A., Historia Węgier do 1526 roku w zarysie, Bydgoszcz 2000.