Mikołaj Trąba. Polak, który mógł zostać papieżem

Był synem Jakuba – scholastyka i dziekana sandomierskiej kolegiaty. O matce przyszłego biskupa i prymasa Polski niewiele wiadomo. Prawdopodobnie nazywała się Anna lub Elżbieta. Ojciec mógł mieć wpływ na jego karierę w Kościele. Wkrótce został adoptowany przez męża swojej matki – Wilhelma herbu Trąby, otrzymał tytuł szlachecki i dlatego nazywał się Mikołaj Trąba.

Ojczym Mikołaja Trąby – Wilhelm, był zarządcą dóbr królewskich. Niewiele wiemy na temat wykształcenia Mikołaja Trąby. Wiadomo, że skończył szkołę katedralną, gdzie otrzymał święcenia kapłańskie.

Mikołaj Trąba w 1390 roku został spowiednikiem króla Władysława II Jagiełły. Posiadał ogromny talent organizacyjny, a także był biegły w prawie kanonicznym. Zostało to zauważone i docenione przez króla, który uczynił Mikołaja Trąbę swoim notariuszem oraz podkanclerzem koronnym.

Mikołaj Trąba uczestniczył w misji chrystianizacji Litwy w roku 1387. Jagiełło powierzył mu tę misję ponieważ darzył duchownego ogromnym zaufaniem. Wcześniej Trąba brał udział w negocjacjach dotyczących małżeństwa Władysława Jagiełły z Jadwigą Andegaweńską.

Jako najbliższy doradca króla Władysława II Jagiełły, Mikołaj Trąba był obecny przy podejmowaniu najważniejszych decyzji. Prowadził politykę antykrzyżacką, co oczywiście wpisywało się w politykę Jagiełły.

Mikołaj Trąba był także obecny przy zawieraniu unii krewskiej 14 sierpnia 1385 roku. Według Jana Długosza, do zadań duchownego należało wyjaśnienie stronie litewskiej, na czym będzie polegało przejście Jagiełły na rzymski katolicyzm oraz, jakie w związku z tym, polski monarcha przyjmie na siebie obowiązki. Także te, związane z poślubieniem Jadwigi Andegaweńskiej.

Warto jednak zauważyć, że o ile Mikołaj Trąba był obecny przy tych wydarzeniach, to jednak jego rola była drugoplanowa, a została wyolbrzymiona dopiero później, przez Jana Długosza, ponieważ wiedział on, że Mikołaj Trąba zajmował wysokie stanowiska. Natomiast w czasie negocjacji postanowień unii krewskiej, Trąba był jeszcze młodym duchownym, który był już jednak dobrze wykształcony i obeznany w prawie kanonicznym.

Innymi słowy, Mikołaj Trąba zajmował się kwestiami formalnymi, dotyczącymi samej unii krewskiej, jak i tym, żeby małżeństwo Jagiełły i Jadwigi było zawarte w sposób, który nie budziłby żadnych wątpliwości. Zwłaszcza, że Jadwiga Andegaweńska była zaręczona sponsalia de futuro z Wilhelmem Habsburgiem. Habsburgowie czekali na każde, nawet najmniejsze potknięcie Jagiełły, którego najchętniej chcieliby wyeliminować.

Mikołaj Trąba przewodniczył polskiej delegacji na sobór w Konstancji (1414-1418). Sobór ten zakończył wielką schizmę zachodnią, podczas której było aż trzech papieży: Benedykt XIII, Grzegorz XII i Jan XXIII. Podczas soboru w Konstancji wybrano ich następcę, którym został papież Marcin V. O papieską tiarę starał się także Mikołaj Trąba, który, gdyby wygrał, byłby pierwszym papieżem z Polski, na kilkaset lat przed św. Janem Pawłem II.

Zamiast papieżem, Mikołaj Trąba otrzymał tytuł prymasa Królestwa Polskiego. Był to pierwszy tak wysoki tytuł w historii naszego kraju.

Na soborze w Konstancji zajęto się także kwestią krzyżacką. Nowy prymas krytykował działalność Zakonu Krzyżackiego. Wraz z polską delegacją sprzeciwiał się również uwięzieniu reformatora religijnego Jana Husa, ale wkrótce pogodził się z tą decyzją.

Po śmierci Anny Cylejskiej, Władysław II Jagiełło chciał ożenić się z Elżbietą Granowską, która była jednak już w zaawansowanym wieku, jak na standardy średniowieczne i jak pisał o niej Stanisław Ciołek, była maciorą wycieńczona połogami.

Zdaniem Jana Długosza, Mikołaj Trąba nie był co prawda do końca przekonany, co do słuszności tego małżeństwa, ale jednocześnie nie sprzeciwił się, jak inni, królewskiej decyzji. Delikatnie sugerował jednak polskiemu monarsze, że to małżeństwo może osłabić pozycję króla oraz narazi go na krytykę, między innymi ze strony szlachty i dworów zagranicznych.

Mikołaj Trąba nie do końca akceptował decyzję króla o małżeństwie z Elżbietą Granowską, ale dopilnował by wszystko było zgodnie z prawem kanonicznym. Postarał się o wymaganą prawem kanonicznym dyspensę, ponieważ Elżbieta Granowska była duchową siostrą Jagiełły. Jej matka – Jadwiga Pilecka z Melsztyńskich była matką chrzestną Władysława II Jagiełły. Ostatecznie to Mikołaj Trąba udzielił ślubu Jagielle i Elżbiecie Granowskiej, co miało miejsce w Sanoku – 2 maja 1417 roku.

Trzecie małżeństwo króla, wywołało ostry sprzeciw na dworze. Elżbieta była bowiem szlachcianką i nie pochodziła z królewskiego rodu. Jeszcze większy sprzeciw wywołała wieść o koronacji Elżbiety Granowskiej na królową Polski. Swój „sprzeciw” pokazała także pogoda, gdyż kareta, którą jechał wraz z żoną, została trafiona piorunem. Król ogłuchł na jakiś czas od hałasu.

W 1420 roku, Mikołaj Trąba wydał tzw. Statuty Mikołaja Trąby. Był to zbiór zasad i praw obowiązujących w Kościele na terenie Królestwa Polskiego.

Pod koniec życia Mikołaj Trąba wciąż współpracował z Jagiełłą, chociaż niektóre jego decyzje z soboru w Konstancji były krytykowane przez jemu współczesnych. Zarzucano mu zwłaszcza zbyt łagodne podejście do potępienia Jana Husa oraz wycofanie się z części postulatów przedstawianych przez Włodkowica.

Zmarł 2 grudnia 1422 roku, podczas trwania jego misji dyplomatycznej na Węgrzech, gdzie został wysłany przez króla.. Pochowano go w katedrze gnieźnieńskiej, której nadano wówczas jeszcze większą rangę – była nie tylko miejscem kultu św. Wojciecha, ale też siedzibą pierwszego prymasa w dziejach Polski.

• Krzyżaniakowa J., Ochmański J., Władysław II Jagiełło, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, Łódź 1990.