Najodważniejszy manewr Dąbrowskiego. Bitwa, która zmieniła Wielkopolskę

Pod koniec września 1794 roku polski korpus dotarł do Gniezna. Dąbrowski doskonale zdawał sobie sprawę z ograniczeń swoich sił – większość stanowili świeżo zwerbowani ochotnicy bez doświadczenia bojowego. Zamiast ryzykować frontalny atak na dobrze broniony Poznań, postawił na podstęp.

Dwa szwadrony kawalerii majora Bielamowskiego ruszyły demonstracyjnie w kierunku stolicy Wielkopolski. Pruskie dowództwo połknęło przynętę i skupiło uwagę na obronie miasta. Tymczasem prawdziwym celem był pułkownik Székely stacjonujący w Inowrocławiu ze swoim batalionem fizylierów i trzema szwadronami huzarów.

Dlaczego akurat on? Jego oddział pacyfikacyjny przecinał komunikację między powstańcami wielkopolskimi a główną armią Kościuszki. Dopóki Székely pozostawał aktywny, każdy kurier i każdy transport zaopatrzenia mógł zostać przechwycony.

Plan Dąbrowskiego wymagał precyzyjnej koordynacji. Korpus podzielono na trzy grupy maszerujące różnymi drogami ku Łabiszynowi. Brygada Madalińskiego z artylerią szła przez Trzemeszno i Mogilno. Główne siły pod osobistym dowództwem generała kierowały się przez Rogowo i Żnin. Trzecia kolumna złożona z oddziałów powstańczych Józefa Lipskiego obierała trasę przez Kłecko.

Madaliński dotarł pierwszy i zdążył rozbroić lokalny pruski posterunek. Połączenie dwóch kolumn nastąpiło 28 września. Trzecia grupa wciąż była w drodze – Lipski ze swoimi powstańcami nie zdążył na główne starcie.

W tym samym czasie Székely nie czekał bezczynnie. Opuścił Inowrocław i poprowadził swoje oddziały na Nową Wieś, zbliżając się do polskich pozycji. Obie strony zmierzały nieuchronnie ku konfrontacji.

Ciemność z 28 na 29 września rozdarły pruskie armaty. Nagły ostrzał wywołał początkowo chaos w polskich szeregach – w końcu większość żołnierzy Dąbrowskiego nigdy wcześniej nie słyszała huku dział wymierzonego w siebie.

Generał opanował sytuację szybciej niż Prusacy się spodziewali. Zamiast wycofać się lub okopać, zarządził natychmiastowy kontratak. Walki przeniosły się pod Wzgórze Klasztorne, gdzie doszło do starcia na bagnety – najbardziej brutalnej formy ówczesnej piechoty, gdzie liczyła się już tylko determinacja i siła mięśni.

Punkt kulminacyjny nastąpił gdy Dąbrowski osobiście stanął na czele szarży kawaleryjskiej. Generał prowadzący atak z przodu własnych jeźdźców nie był wtedy zjawiskiem częstym – ryzyko śmierci lub pojmania było ogromne. Ta decyzja złamała opór pruski.

Székely wycofał się za rzekę Brdę, przenosząc swój sztab do Bydgoszczy. Droga komunikacyjna została odblokowana, przynajmniej chwilowo. Jednak strategiczna sytuacja pozostawała skomplikowana – korpus księcia Józefa Poniatowskiego właśnie wycofał się znad Bzury, zrywając łączność Dąbrowskiego z resztą polskiej armii.

Zwycięstwo pod Łabiszynem pokazało zarówno potencjał, jak i ograniczenia powstania kościuszkowskiego. Odwaga i pomysłowość mogły wygrywać pojedyncze bitwy, ale insurekcja potrzebowała czegoś więcej niż lokalnych sukcesów przeciwko oddziałom pacyfikacyjnym.

Dziś w Łabiszynie znajduje się tzw. Góra Székelyego – ironiczny pomnik pruskiej porażki noszący imię pokonanego dowódcy. Czasem historia ma przewrotne poczucie humoru w nazewnictwie.