Najsłynniejsza piramida świata. Tak wyglądała 4500 lat temu

Piramida Cheopsa w EgipciePiramida Cheopsa w Egipcie
Źródło zdjęć: © Wikimedia Commons 4.0 | Douwe C. van der Zee

Wielka Piramida w Gizie wyglądała kiedyś zupełnie inaczej niż obecnie. Jej budowniczowie pokryli ogromne kamienne bloki białym wapieniem, który polerowano aż do uzyskania połysku. W słońcu gładkie ściany lśniły, a widoczne dziś charakterystyczne "schodki" pozostawały ukryte pod okładziną. Większość zewnętrznej warstwy zniknęła na przestrzeni wieków, ale zachowały się pojedyncze fragmenty oraz starożytne zapiski dokumentujące transport kamienia.

Biała okładzina Wielkiej Piramidy

Chufu, znany również jako Cheops, był faraonem IV dynastii, panującym w Egipcie ok. 2589-2566 roku p.n.e. To za jego rządów w Gizie, niedaleko dzisiejszego Kairu, wzniesiono Wielką Piramidę. Budowla miała pierwotnie ok. 146,5 m wysokości i przez blisko 3800 lat pozostawała najwyższą konstrukcją na świecie.

Rdzeń piramidy wykonano z miejscowego wapienia, natomiast jej zewnętrzne ściany pokryto znacznie lepszej jakości kamieniem sprowadzanym z kamieniołomów w Turze, położonych ok. 15 km w górę Nilu od Gizy.

Bloki okładziny starannie dopasowywano, a ich zewnętrzne powierzchnie wygładzano i polerowano. W ten sposób powstawały równe, jasne ściany, które odbijały światło słoneczne. Widoczne obecnie stopnie z ogromnych bloków wapienia nie były zamierzonym wyglądem ukończonej budowli.

Do dziś zachowały się pojedyncze fragmenty oryginalnej okładziny. Jeden z bloków, na którym można zobaczyć ukośną, wygładzoną powierzchnię, trafił nawet do muzeum poza Egiptem.

Dziennik budowniczego piramidy

Wiedzę o transporcie materiałów wykorzystywanych przy budowie Wielkiej Piramidy zawdzięczamy m.in. papirusom odkrytym w 2013 roku w Wadi el-Jarf, starożytnym porcie nad Morzem Czerwonym.

Dokumenty należały do Merera, urzędnika niższego szczebla, który kierował zespołem przewoźników pracujących dla administracji faraona Chufu. Znalezisko jest uznawane za jeden z najstarszych znanych zbiorów zapisanych papirusów.

Merer prowadził szczegółowe notatki dotyczące codziennych obowiązków swojej ekipy. Zapisywał m.in. postoje w kamieniołomach w Turze oraz rejsy z ładunkami wapienia w dół Nilu do kompleksu piramidy.

Miejsce to określano mianem Akhet-Chufu, czyli "Horyzont Chufu". Jeden z zapisów dziennika opisuje wypłynięcie z Tury o poranku i podróż w kierunku kompleksu grobowego, zakończoną nocnym postojem.

Pierre Tallet, francuski egiptolog kierujący badaniami w Wadi el-Jarf, uważa, że przewożony przez ludzi Merera wapień służył najprawdopodobniej przede wszystkim do wykonania zewnętrznej okładziny Wielkiej Piramidy.

Papirusy pozwalają odtworzyć część organizacji transportu materiałów budowlanych sprzed ok. 4500 lat. Pokazują, jak wykorzystywano Nil do dostarczania kamienia z odległych kamieniołomów bezpośrednio w rejon wielkiej królewskiej inwestycji.

Okładziny piramid w Gizie

Nie wszystkie trzy wielkie piramidy w Gizie miały jednakowe wykończenie.

Piramida Chafre, syna Chufu, zachowała do dziś pas jasnej okładziny wapiennej w pobliżu szczytu. Pochodzi ona z kamieniołomów w Turze, podobnie jak materiał użyty do wykończenia Wielkiej Piramidy. Najniższy rząd okładziny wykonano natomiast z granitu.

Jeszcze więcej tego kamienia wykorzystano przy piramidzie Menkaure, uważanego za syna Chafre i wnuka Chufu. Dolną ćwiartkę budowli obłożono granitem sprowadzanym z Asuanu, położonego ponad 800 km od Gizy. Wyższe partie miały okładzinę wapienną.

Prace przy kompleksie Menkaure nie zostały w pełni ukończone przed śmiercią faraona. Część granitowych bloków pozostała niewygładzona, dzięki czemu można dziś zobaczyć różne etapy obróbki kamienia.

Wizerunek trzech piramid jako identycznych, całkowicie białych budowli nie odpowiada zatem ich pierwotnemu wyglądowi. Szczególnie piramida Menkaure wyróżniała się zastosowaniem granitu w dolnej części.

Losy oryginalnej okładziny

Zewnętrzne warstwy piramid stopniowo znikały. W przypadku Wielkiej Piramidy większość bloków okładziny usunięto i wykorzystano ponownie przy innych budowach. Do XIX wieku niemal cała jej pierwotna powierzchnia była już odsłonięta.

Niektóre fragmenty zachowały się u podstawy piramidy. Jeden z nich został odnaleziony w 1872 roku przez brytyjskiego inżyniera Waynmana Dixona, pracującego wówczas w Kairze.

Kamień znajdował się w rumowisku u podstawy budowli. Został wcześniej odsłonięty podczas robót drogowych. Dixon rozpoznał w nim fragment dawnej okładziny i przewiózł go do Szkocji.

Blok trafił do zbiorów National Museum of Scotland w Edynburgu, gdzie jest prezentowany jako jedyny eksponowany poza Egiptem fragment oryginalnej okładziny Wielkiej Piramidy.

Spór o odbudowę okładziny

Pomysł przywrócenia piramidom części dawnego wyglądu pojawił się ponownie w 2024 roku. Tym razem dotyczył piramidy Menkaure, przy której zachowały się liczne granitowe bloki pochodzące z zewnętrznej okładziny.

Rozważano ponowne umieszczenie kamieni na ścianach budowli. Projekt spotkał się jednak ze sprzeciwem ekspertów zajmujących się ochroną zabytków.

Komitet powołany do oceny przedsięwzięcia jednogłośnie odrzucił propozycję. Specjaliści wskazali, że nie można wiarygodnie ustalić pierwotnego położenia poszczególnych bloków. Ich ponowny montaż oznaczałby również ingerencję w zachowaną starożytną konstrukcję.

Wielka Piramida Chufu pozostaje jedynym zachowanym spośród siedmiu cudów starożytnego świata. Jej charakterystyczna, schodkowa powierzchnia, rozpoznawalna dziś na całym świecie, przez stulecia była ukryta pod gładką okładziną z białego wapienia.

Wybrane dla Ciebie