Orient Express. Najsłynniejsze połączenie kolejowe świata

Paryż–Konstantynopol. Trasa, która zmieniła podróżowanie na zawsze, ruszyła jesienią 1883 roku. Choć niektórzy twierdzą, że pociąg pojawił się już w czerwcu tamtego roku na linii do Wiednia, prawdziwa epicka wyprawa zaczęła się dopiero 4 października.

Wtedy Orient Express dotarł do rumuńskiego Giurgiu, ale to nie był koniec podróży. Pasażerowie musieli przesiąść się na prom, przepłynąć Dunaj i w bułgarskiej Ruse wskoczyć do kolejnego składu jadącego do Warny. Stamtąd już tylko statek do celu.

Pierwsze lata to ciągłe ulepszanie połączenia. W 1885 pojawiła się alternatywna droga przez stolicę Austro-Węgier, Belgrad i bułgarskie miasta. Cztery lata później nastąpił przełom – w czerwcu 1889 wreszcie można było przejechać całą trasę bez przesiadek. Budapeszt, Belgrad, Bukareszt, Konstanca i meta w Stambule. Zajmowało to niecałe trzy doby, bo pociąg pędził z szybkością 80 kilometrów na godzinę. W tamtych czasach to było coś.

Wnętrze wagonów robiło wrażenie. Przedziały sypialne jak hotelowe apartamenty, wagon restauracyjny jak paryska restauracja. Menu obejmowało ostrygi, turbot i wołowinę château – prasa pisała o tym z zachwytem.

Obsługa natomiast dorównywała najlepszym europejskim hotelom. To był pociąg dla tych, którzy nie tylko chcieli dotrzeć do celu, ale pragnęli cieszyć się samą podróżą.

Wielka wojna przerwała kursy w 1914. Niemcy wprawdzie uruchomili własny Balkanzug z Berlina do Stambułu, ale służył głównie propagandzie. Gdy w 1919 wróciło normalne połączenie, pojawiła się konkurencja – Simplon Orient Express przez szwajcarski tunel, Mediolan i Wenecję. Ta południowa trasa szybko zyskała przewagę i do lat 60. XX wieku była główną arterią do Stambułu.

Lata 30. to złoty okres pociągu. W przedziałach spotykali się dyplomaci, agenci wywiadu, przemysłowcy i arystokracja. Atmosfera intrygi i tajemnicy zainspirowała Agathę Christie do napisania „Morderstwa w Orient Expressie”.

Nie wszystko było jednak literacką fikcją – w 1931 bomba eksplodowała w jednym z wagonów, zabijając 24 osoby.

II wojna światowa znów zatrzymała kursy. Powojenna reaktywacja to już nie był ten sam Orient Express. Kraje komunistyczne na trasie zaczęły wymieniać luksusowe wagony belgijskiej Compagnie Internationale des Wagons-Lits na własne, znacznie skromniejsze składy. W 1962 zlikwidowano dwa z trzech wariantów trasy. Simplon stał się Direct Orient Express – nazwa brzmiała dumnie, ale standard drastycznie spadł.

Przez Polskę również jeździł legendarny skład. W latach 50. XX wieku Orient Express regularnie przemierzał trasę przez Warszawę, Katowice i Częstochowę do Zebrzydowic. Stamtąd dalej przez Czechosłowację.

Relacje obejmowały połączenia ze Stambułem, Triestem czy Rzymem – efekt przedwojennych umów międzynarodowych. Działał też Nord Express do stolicy oraz Balt Orient Express, który od 1949 do 1954 łączył Skandynawię z Turcją przez Poznań, Wrocław i Pragę.

W 1988 skomercjalizowana wersja „Nostalgie” przejechała szlak Paryż–Hongkong przez Warszawę. Firmą kierowała wschodnioniemiecka Intraflug. Na polskim odcinku od Kutna do Terespola ciągnęły go parowozy. Venice Simplon-Orient-Express zatrzymał się w Krakowie w 2007 – bilety kosztowały jak luksusowy rejs oceaniczny. Rok później w Małaszewiczach stanęło kilkanaście zabytkowych wagonów turystycznych, które w 2018 przewieziono do Francji na renowację.

Ostatni regularny kurs pod oryginalną nazwą przejechał w 2007 ze Strasburga do Wiednia. Już wcześniej, bo w 1982, James Sherwood odtworzył trasę jako Venice Simplon-Orient-Express z oryginalnymi wagonami z lat 20. i 30. Dziś marka należy do grupy Accor, która planuje wznowić połączenie Paryż–Stambuł z odnowionymi zabytkowymi składami na przełomie 2025 i 2026 roku.