Pogrzeb Józefa Bema. Niezwykły pochówek wielkiego generała

Polska ledwie odzyskała niepodległość w 1918 roku, a już zaczęto myśleć o sprowadzeniu prochów generała Bema. W 1926 roku powstał oficjalny „Komitet dla sprowadzenia zwłok gen. J. Bema”. Wsparli go najważniejsi ludzie w państwie: prezydent Ignacy Mościcki, marszałek Józef Piłsudski, premier Kazimierz Bartel i minister spraw zagranicznych August Zaleski.

Co ciekawe, w komitecie zasiadali także dyplomaci z Węgier i Turcji. Poseł węgierski Alexander Belitska i turecki przedstawiciel Yahia Kemel Bey reprezentowali kraje, gdzie Bem był bohaterem narodowym.

Ta międzynarodowa współpraca okazała się kluczowa. Groby muzułmanów podlegały bowiem specjalnym prawom religijnym, które trzeba było respektować.

20 czerwca 1929 roku na cmentarzu w Aleppo rozpoczęła się ekshumacja. Przy grobie stanął konsul generalny RP w Jerozolimie Tytus Zbyszewski. Towarzyszyli mu dyplomaci z Francji, Węgier, Turcji, Belgii i Holandii. Obecni byli także polscy oficerowie: pułkownik Emil Przedrzymirski-Krukowicz i major Włodzimierz Bem de Cosban, a także francuscy żołnierze i naukowcy.

Gdy otwarto trumnę, ujawnił się dramat życia generała. Znaleziono złamany i źle zrośnięty obojczyk, pamiątkę z walk pod Temesvárem. Na kości miednicy widniały blizny z bitwy pod Ostrołęką.

Z kolei w szyjce prawego uda była dziura przelotowa z pojedynku. Palce ręki nosiły ślady uszkodzeń. Każda z tych ran opowiadała historię odwagi polskiego dowódcy.

Trumna okryta polską flagą pojechała najpierw do Budapesztu. 27 czerwca wystawiono ją w budapesztańskim Muzeum Narodowym. Przez cały dzień Węgrzy oddawali hołd bohaterowi swojej Wiosny Ludów z 1848 roku.

Węgierskie gazety rozpisywały się o zasługach polskiego generała dla ich walki o niepodległość. Na dworcu Keleti tłumy witały trumnę już w momencie przyjazdu.

29 czerwca pociąg przekroczył polską granicę w Dziedzicach. Parowóz ozdobiono girlandami i polskim godłem. Oddano 21 salw armatnich. Orkiestra zagrała hymny: polski, węgierski i turecki. To był symboliczny moment powrotu do ojczyzny.

Z Dziedzic trumna pojechała do Krakowa. Tam załadowano ją na lawetę i w uroczystym kondukcie przewieziono na Wawel. Na dziedzińcu Zamku Królewskiego wystawiono ją pod wartą honorową.

Ranek 30 czerwca 1929 roku. Pociąg z trumną generała wjeżdża na tarnowski dworzec. Rozbrzmiewają dźwięki „Warszawianki”. Miasto przystrojone jest flagami i kwiatami. Na ulicach stoją tysiące ludzi. Przyjechali goście z całej Polski i zagranicy. Są delegacje węgierskie i tureckie. Obecni są przedstawiciele najwyższych władz państwowych.

Kondukt pogrzebowy rusza przez centrum miasta do Parku Strzeleckiego. Tam czeka niezwykłe mauzoleum zaprojektowane przez profesora Adolfa Szyszko-Bohusza. Sarkofag stoi na sześciu kolumnach pośrodku stawu. To rozwiązanie było kompromisem. Biskupi katoliccy mieli zastrzeżenia do pochowania muzułmanina w poświęconej ziemi. Umieszczenie grobu nad wodą rozwiązywało ten problem.

Do sarkofagu włożono nie tylko trumnę. Była tam też urna z ziemią z Tarnowa, z pól bitewnych spod Igani i Ostrołęki, a także z Węgier i Siedmiogrodu. Na pomniku wyryto napisy po polsku, węgiersku i arabsku.

1 lipca trumnę przeniesiono do budynku Towarzystwa Strzeleckiego. Profesor UJ Talko-Hryncewicz przeprowadził badania antropologiczne szczątków. Komisja dokładnie zbadała i opisała stan zachowania kości generała.

Dopiero 6 lipca rano nastąpił finał uroczystości. Przy pomocy specjalnego rusztowania i dźwigów trumnę podniesiono na szczyt mauzoleum. Złożono ją w sarkofagu i zamurowano boczną ściankę. Generał Józef Bem spoczął wreszcie w ojczyźnie.