Túpac Amaru II. Zmusili go do oglądania śmierci żony

Wyobrażenie Túpaca Amaru II na anonimowym portrecie.Wyobrażenie Túpaca Amaru II na anonimowym portrecie.
Źródło zdjęć: © Domena publiczna

Túpac Amaru II stanął na czele powstania przeciwko hiszpańskim władzom kolonialnym w Ameryce Południowej. Domagał się zniesienia przymusowej pracy i podatków obciążających ludność Andów. Po kilku miesiącach walk został schwytany. 18 maja 1781 r. w Cuzco zmuszono go do oglądania egzekucji żony i najstarszego syna, a następnie próbowano rozerwać jego ciało czterema końmi. Gdy próba się nie powiodła, Hiszpanie ścięli przywódcę powstania.

Pochodzenie Túpaca Amaru II

Túpac Amaru II naprawdę nazywał się José Gabriel Condorcanqui. Był kuraką, czyli lokalnym zwierzchnikiem uznawanym przez hiszpańską administrację kolonialną. Zajmował się również handlem i transportem towarów, wykorzystując do tego muły.

Należał do miejscowej elity, znał języki keczua i hiszpański. Utrzymywał kontakty zarówno z kolonialnymi urzędnikami, jak i ludnością andyjskich społeczności. Dzięki swojej pozycji miał wpływy, które później ułatwiły mu organizację powstania.

Przyjął imię Túpac Amaru II, nawiązując do ostatniego władcy inkaskiego państwa w Vilcabambie. Túpac Amaru I został stracony przez Hiszpanów w 1572 r. Condorcanqui podkreślał swoje pochodzenie od inkaskiego monarchy, wykorzystując tę tradycję do wzmocnienia własnego autorytetu.

Przyczyny wybuchu powstania

Rdzenni mieszkańcy kolonialnych Andów byli obciążeni licznymi podatkami i obowiązkami narzucanymi przez hiszpańską administrację. Musieli m.in. kupować towary przymusowo sprzedawane im przez urzędników i wykonywać prace na rzecz władz.

Szczególnie uciążliwa była mita, czyli system przymusowej pracy, w ramach którego wyznaczonych mieszkańców kierowano m.in. do kopalń w Potosí.

Condorcanqui początkowo próbował ograniczyć te obciążenia drogą urzędową. Składał petycje i prowadził rozmowy z przedstawicielami władz kolonialnych. Kiedy nie osiągnął zamierzonych rezultatów, zdecydował się na zbrojne wystąpienie.

4 listopada 1780 r. powstańcy schwytali Antonia de Arriagę, hiszpańskiego urzędnika zarządzającego regionem Tinta. Wkrótce został publicznie stracony.

Túpac Amaru II domagał się zniesienia najbardziej dotkliwych obciążeń nakładanych na mieszkańców Andów. Początkowo nie przedstawiał jednak jednolitego programu oderwania kolonii od Hiszpanii. Niekiedy występował w imieniu króla przeciwko nadużyciom jego urzędników, jednocześnie odwołując się do dziedzictwa Inków.

Hasła sprzeciwu wobec przymusowej pracy i nadmiernych podatków przyciągały zwolenników z różnych środowisk.

Walki z wojskami hiszpańskimi

W organizowaniu powstania dużą rolę odegrała Micaela Bastidas, żona Túpaca Amaru II. Uczestniczyła w planowaniu działań wojskowych i podejmowaniu decyzji. Była jedną z najważniejszych postaci rebelii, a nie tylko towarzyszką jej przywódcy.

W listopadzie 1780 r. powstańcy pokonali wojska kolonialne pod Sangarará. Sukces nie zapewnił im jednak zwycięstwa w całej kampanii.

Powstaniu towarzyszyła narastająca przemoc, a mieszkańcy Andów nie byli jednomyślni w poparciu dla Túpaca Amaru II. Część społeczności opowiedziała się po stronie hiszpańskich władz. Dochodziło do zabójstw i krwawych starć między przeciwnikami.

Rebelianci próbowali zdobyć Cuzco, dawną stolicę Inków i ważny ośrodek administracji kolonialnej. Nie zdołali jednak opanować miasta. Wojska wierne Hiszpanii otrzymywały kolejne posiłki i stopniowo przejmowały inicjatywę.

W kwietniu 1781 r. Túpac Amaru II wraz z najbliższymi dostał się do niewoli. Jeńców przewieziono do Cuzco, gdzie poddano ich przesłuchaniom i skazano na śmierć. Hiszpańskie władze postanowiły przeprowadzić publiczne egzekucje, aby zastraszyć pozostałych uczestników rebelii.

Okrutna egzekucja w Cuzco

18 maja 1781 r. na głównym placu Cuzco rozpoczęto wykonywanie wyroków. Túpac Amaru II musiał patrzeć na śmierć swoich współpracowników i członków rodziny. Wśród straconych znaleźli się jego żona Micaela Bastidas oraz najstarszy syn małżonków, Hipólito.

Następnie przyszła kolej na przywódcę powstania. Hiszpanie przywiązali jego ręce i nogi do czterech koni. Zwierzęta miały pociągnąć w przeciwnych kierunkach i rozerwać ciało skazańca.

Nie udało się jednak wykonać egzekucji w zaplanowany sposób. Ostatecznie Túpac Amaru II został ścięty, a jego ciało po śmierci poćwiartowano.

Szczątki przywódcy wystawiono publicznie w miejscowościach związanych z powstaniem. Hiszpańskie władze chciały w ten sposób odstraszyć mieszkańców od dalszego udziału w walkach.

Śmierć Túpaca Amaru II nie zakończyła rebelii. Inni dowódcy kontynuowali opór, a ostatnie działania zbrojne wygasły dopiero w 1783 r.

W późniejszych czasach postać przywódcy powstania stała się ważnym symbolem politycznym. W XX w. jego imię przyjmowały lewicowe organizacje zbrojne, a do jego dziedzictwa odwoływały się również władze Peru, m.in. podczas propagowania reformy rolnej.

Wybrane dla Ciebie