Zawody znanych pisarzy. Zaskakujące początki wielkich Polaków

Józef Kraszewski, urodzony 28 lipca 1812 w Warszawie, nie od razu stał się autorem kilkuset książek i artykułów. Pod koniec lat 20. XIX wieku rozpoczął studia lekarskie, z których przeniósł się później na wydział literacki. Od dziecka pasjonował się literaturą i kulturą polską. Swojego dorosłego życia nie zaczął jednak od uprawiania literatury, ale przede wszystkim… ziemi.

Nie znaczy to jednak, że nie próbował zaistnieć jako pisarz. Jego debiut twórczy przypadał na rok 1830, a więc całkiem wcześnie. Wówczas także pojawiły się jego pierwsze problemy z prawem. Działał w grupie spiskowców i został aresztowany.

W pierwszej połowie lat 30. XIX wieku osiadł w rodzinnej wsi, gdzie pobierał od ojca nauki w zakresie prowadzenia gospodarstwa. Po ślubie z Zofią Woroniczówną (1838) spróbował swoich sił jako gospodarz. Podejmował codziennie obowiązki gospodarcze, a także dbał o regulacje finansowo-prawne posiadłości, które zamieszkiwał wraz z rodziną.

W 1853 roku przeniósł się do miasta, aby podjąć pracę kuratora szkolnego. W Żytomierzu pełnił wiele różnych funkcji, od kuratora do dyrektora kilku placówek. W tym czasie jego pisarstwo znajdowało się na drugim planie, jednak zaczęło przynosić mu coraz większą sławę.

Później Kraszewski zasłynął jako publicysta, pisarz sprzeciwiający się ideałom pańszczyźnianym oraz jako osoba pomagająca Polakom na emigracji.

Każdy Polak wie, kto jest autorem „Dziadów”, z czym (a raczej z kim) najbardziej kojarzy się Towarzystwo Filomatów oraz na kogo miał wielki wpływ Andrzej Towiański. Ale nie wszyscy wiedzą, co Adam Mickiewicz (bo o nim oczywiście mowa) robił i czym się zajmował oprócz pisania wybitnej literatury.

Wykształcenie podstawowe otrzymał w Nowogródku. W 1815 roku wyjechał studiować do Wilna. Z powodu trudnej sytuacji finansowej rodziców, Adam podjął naukę w Seminarium Nauczycielskim, aby móc zostać potem nauczycielem. W 1819 roku Mickiewicz zaczął pracować jako nauczyciel w gimnazjum kowieńskim – nauczał tam przedmiotów humanistycznych. W 1832 roku uwięziono go za działalność spiskową, a rok później zesłano go w głąb Rosji, gdzie pracował jako nauczyciel.

W latach 30. XIX wieku wyjechał za granicę, na zachód Europy. Tam zaangażował się w działalność na rzecz polskiej emigracji. Wiele w tym czasie tworzył, przede wszystkim artykułów na tematy społeczne. W międzyczasie się ożenił z Celiną Szymanowską i na świecie pojawiały się ich kolejne dzieci.

Wykładał literaturę łacińską w Lozannie w Szwajcarii, następnie języki słowiańskie w Collège de France. Cały czas na sercu mu leżały sprawy polskiej emigracji. W latach 40. Mickiewicza odsunięto od wykładania, gdyż wymowa jego nauczania była wybitnie polityczna, poza tym przesiąknięta duchem towianistycznym. Inne prace, które Mickiewicz wykonywał oprócz wykładania, to zajęcie redaktora i bibliotekarza.

Poeta został zapamiętany jako wieszcz i wybitny twórca, natomiast trzeba pamiętać, że przez niemal całe życie musiał zarabiać na utrzymanie rodziny poprzez wykonywanie różnych, nie zawsze intratnych, zajęć.

Henryk Sienkiewicz przyszedł na świat w połowie lat 40. XIX wieku. Gdy Henryk był dzieckiem, często brakowało w rodzinie pieniędzy. Rodzice przyszłego noblisty często próbowali jakoś wiązać koniec z końcem, lecz było to trudne.

Młody Sienkiewicz kształcił się w gimnazjum w Warszawie. Okazało się, że chłopak ma zdolności humanistyczne. Aby się utrzymać, musiał podjąć zajęcie guwernera. Studiował najpierw medycynę, ale skończyło się ostatecznie na studiach literaturoznawczych. W tym czasie zaczął pisać swoje pierwsze prace literackie.

Pod koniec lat 60. Henryk zaczął pracę jako dziennikarz. W krótkich odstępach czasu powstawały jego rozprawy, recenzje i felietony. W roku 1872 świat ujrzała jego pierwsza powieść „Na marne”, która jednak nie zyskała zbyt wielkiego rozgłosu. W 1876 roku wybrał się w podróż do Stanów Zjednoczonych, co potem zaowocowało słynnymi „Listami z podróży do Ameryki”. Nadal publikował swoje teksty w czasopismach, parał się także krytyką literacką.

Przez kolejne lata Henryk Sienkiewicz stawał się coraz popularniejszym autorem nie tylko różnych rozpraw i odczytów, ale także powieści czy nowel. Jak wiadomo, prawdziwą sławę przyniosły mu jego powieści historyczne, szczególnie Trylogia – „Ogniem i mieczem”, „Potop” i „Pan Wołodyjowski”.

W latach 90. XIX wieku i na początku wieku XX, angażował się w działalność narodową. Był jednym z założycieli Towarzystwa Polskiej Macierzy Szkolnej i uczestniczył w pracach Towarzystwa Tajnego Nauczania w Warszawie. W ciągu kolejnych lat zasiadał jako członek w różnych naukowych instytucjach.

Prywatnie Henryk Sienkiewicz żenił się trzy razy. Ze związku z pierwszą żoną, Marią Szetkiewicz, urodziło mu się dwoje dzieci. Za swoją pracę powieściopisarz został doceniony różnymi odznaczeniami, z czego największym wyróżnieniem była oczywiście Nagroda Nobla w 1905 roku.

Ten wybitny publicysta okresu pozytywizmu urodził się w 1847 roku na Lubelszczyźnie. Rodzice szybko go osierocili, a Aleksander (bo takie było jego prawdziwe imię) został umieszczony przy bliskiej rodzinie. Od 1861 roku opiekował się nim jego starszy brat, Leon. Gdy wybuchło powstanie styczniowe, obaj bracia poszli walczyć razem z powstańcami. Młodszy Głowacki był ranny i wzięto go w niewolę, ale wkrótce wypuszczono.

Rok po wybuchu powstania, opublikowano jego pierwszy tekst. Aleksander podjął ponownie naukę w gimnazjum, a po jego ukończeniu wstąpił do warszawskiej Szkoły Głównej. Podczas nauki, podobnie jak Sienkiewicz, dorabiał jako guwerner, udzielał także korepetycji. Przerwał studia ze względu na zły stan swoich finansów.

Aleksander Głowacki, mimo iż pisał do czasopism, musiał zarabiać przez pewien czas w inny sposób. Parał się fotografowaniem, pracą w fabryce czy banku, a także przemawianiem. W końcu postanowił, że postara się zostać dziennikarzem, co miało być jego głównym zajęciem przez wiele kolejnych lat.

Bolesław Prus, pod jakim to pseudonimem pisał swoje teksty, jest znany przede wszystkim z pisania swojej Kroniki tygodniowej w „Kurierze Warszawskim”, w którym pisarz publikował od 1874 roku. Opisywał w niej różne wydarzenia z ostatnich tygodni, rozprawiał na tematy polityczne i społeczne. Jednak warto też wspomnieć o jego współpracy z czasopismami satyrycznymi i karierze felietonisty. Ta ostatnia sprawiła, że Prus nie musiał już narzekać na brak pieniędzy. Dzięki temu też mógł się ożenić z Oktawią Trembińską (1875).

Obok dziennikarstwa, przyszły autor „Lalki” pisał coraz więcej beletrystyki i nowel. Teksty te nie zdominowały jednak żywiołu dziennikarskiego, któremu pisarz był wierny do końca. Na łamach gazet, z którymi współpracował, publikowano jego powieści i krótkie formy literackie. Były to „Nowiny”, „Kraj” czy „Wędrowiec”.

• Kienzler I., Henryk Sienkiewicz, dandys i celebryta, Bellona 2020.
• Koper S., Sekretne życie autorów lektur szkolnych, Fronda 2020.