Zdobyli złoto na paraolimpiadzie. Dziesięciu nie miało prawa grać

Podczas igrzysk paraolimpijskich w Sydney w 2000 r. reprezentacja Hiszpanii wystartowała w turnieju koszykówki dla zawodników z niepełnosprawnością intelektualną. W odróżnieniu od koszykówki na wózkach zawodnicy poruszali się po boisku na zwykłych zasadach. Musieli jednak spełniać określone kryteria dotyczące rodzaju niepełnosprawności.

Hiszpanie radzili sobie znakomicie. Dotarli do finału, w którym pokonali reprezentację Rosji 87:63, i zdobyli złote medale. Nic wówczas nie wskazywało, że skład zwycięskiej drużyny budzi poważne zastrzeżenia.

Prawda wyszła na jaw dopiero po zakończeniu igrzysk. Spośród dwunastu hiszpańskich koszykarzy zaledwie dwóch spełniało wymagania uprawniające do startu w tej kategorii. Pozostałych dziesięciu nie powinno w ogóle znaleźć się w drużynie.

Nieprawidłowości dotyczyły więc niemal całej reprezentacji. Zawodnicy, którzy nie spełniali warunków udziału, rywalizowali z osobami rzeczywiście uprawnionymi do startu i zdobyli najważniejszy medal turnieju.

Sprawa prawdopodobnie nie wywołałaby tak wielkiego skandalu, gdyby nie Carlos Ribagorda, jeden z członków hiszpańskiej reprezentacji. Mężczyzna pracował jako dziennikarz i po powrocie z Sydney opisał kulisy oszustwa na łamach magazynu "Capital".

Ribagorda ujawnił, że podczas rekrutacji do drużyny nie przeprowadzono odpowiednich badań potwierdzających niepełnosprawność intelektualną kandydatów. Zamiast tego sprawdzano ich kondycję fizyczną, polecając wykonywanie ćwiczeń i mierząc ciśnienie krwi.

Takie badania nie pozwalały jednak stwierdzić, czy zawodnik spełnia kryteria udziału w paraolimpijskim turnieju. Hiszpanie zostali więc dopuszczeni do rywalizacji bez właściwej weryfikacji.

Publikacja Ribagordy wywołała skandal i doprowadziła do wszczęcia postępowań wyjaśniających. Sprawdzano zarówno sposób kwalifikowania zawodników, jak i dokumentację wykorzystaną do zgłoszenia drużyny na igrzyska.

Hiszpania musiała zwrócić zdobyte złote medale. Rozpoczęło się również ustalanie odpowiedzialności osób, które umożliwiły nieuprawnionym koszykarzom występ w Sydney.

Na zakończenie sprawy karnej trzeba było czekać aż do października 2013 r. W Madrycie rozstrzygnięto wówczas postępowanie dotyczące oszustwa i fałszowania dokumentów związanych ze zgłoszeniem hiszpańskiej reprezentacji. Przed sądem stanęło dziewiętnaście osób.

Ostatecznie skazano tylko jedną z nich. Był to Fernando Martín Vicente, były szef hiszpańskiej federacji sportu osób z niepełnosprawnością intelektualną.

Martín Vicente w ramach porozumienia procesowego przyznał się do odpowiedzialności za oszustwo i fałszowanie dokumentów. Otrzymał grzywnę w wysokości 5400 euro.

Wcześniej zwrócił również około 142 tys. euro pochodzących z nieprawidłowo uzyskanych dotacji. Kwota ta stanowiła osobne rozliczenie finansowe i nie była częścią nałożonej grzywny.

Oskarżenia wobec pozostałych osiemnastu osób wycofano, a oskarżeni zostali uniewinnieni. W tej grupie znajdowali się także koszykarze uczestniczący w turnieju.

Choć ustalono, że dziesięciu zawodników nie spełniało kryteriów udziału w igrzyskach, nie oznaczało to automatycznie ich odpowiedzialności karnej. Pozbawienie medalu i wykluczenie z rywalizacji było odrębną kwestią od udowodnienia konkretnej osobie popełnienia przestępstwa.

Skandal w Sydney miał znacznie poważniejsze następstwa niż samo odebranie Hiszpanom złotych medali. Podważenie wiarygodności systemu kwalifikacji doprowadziło do wycofania konkurencji dla zawodników z niepełnosprawnością intelektualną z programu igrzysk paraolimpijskich.

W rezultacie sportowcy, którzy nie mieli żadnego związku z oszustwem, przez wiele lat zostali pozbawieni możliwości rywalizacji o medale. Nie mogli wystartować w swojej kategorii ani podczas igrzysk w Atenach w 2004 r., ani cztery lata później w Pekinie.

Międzynarodowy Komitet Paraolimpijski oraz organizacja Inas rozpoczęły prace nad nowymi zasadami kwalifikowania zawodników. W przygotowaniu systemu uczestniczyli naukowcy i organizacje sportowe. Chodziło o stworzenie procedur pozwalających wiarygodnie potwierdzać niepełnosprawność intelektualną oraz oceniać spełnienie wymagań właściwych dla poszczególnych dyscyplin.

W 2009 r. podjęto decyzję o przywróceniu możliwości startu tej grupie sportowców. Powrót następował jednak stopniowo i nie objął wszystkich konkurencji rozgrywanych przed skandalem.

Dopiero podczas igrzysk w Londynie w 2012 r. zawodnicy z niepełnosprawnością intelektualną ponownie mogli zdobywać medale paraolimpijskie. Przywrócono im możliwość rywalizacji w lekkoatletyce, pływaniu i tenisie stołowym.

Koszykówka dla tej kategorii zawodników nie powróciła jednak do programu igrzysk. Oszustwo hiszpańskiej reprezentacji z 2000 r. miało więc konsekwencje wykraczające daleko poza losy dwunastu koszykarzy, którzy wystąpili w Sydney.