Żona Przybyszewskiego. Zginęła z ręki zakochanego mężczyzny

W czerwcu 1901 roku w hotelowym pokoju w Tyflisie Władysław Emeryk zastrzelił Dagny Juel, a następnie odebrał sobie życie. Norweska pisarka, pianistka i muza europejskiej bohemy miała zaledwie trzydzieści trzy lata. Jej śmierć zamknęła burzliwy rozdział związany ze Stanisławem Przybyszewskim.

Stanisław PrzybyszewskiStanisław Przybyszewski
Źródło zdjęć: © Domena publiczna | Łukasz Dobrzański

Norweżka w berlińskiej bohemie

Dagny Juel urodziła się w 1867 roku w Kongsvinger w rodzinie lekarza. Uczyła się muzyki i języków, a po pobytach w Niemczech, Szwecji i Norwegii przeniosła się do Berlina.

Na początku lat dziewięćdziesiątych trafiła do środowiska artystów skupionych wokół winiarni "Pod Czarnym Prosiakiem". Spotykali się tam między innymi Edvard Munch, August Strindberg i Stanisław Przybyszewski.

Dagny szybko stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych kobiet berlińskiej bohemy. Fascynowała urodą, niezależnością i swobodą obyczajową. Munch sportretował napięcia łączące ją z Przybyszewskim w kilku wersjach obrazu "Zazdrość".

W 1893 roku Juel związała się na krótko ze Strindbergiem. Romans zakończył się konfliktem i serią plotek. Niedługo później poznała Przybyszewskiego, za którego wyszła po kilku miesiącach znajomości.

Mąż miał już drugą rodzinę

Przybyszewski nie powiedział jej całej prawdy o swoim życiu. Od 1891 roku pozostawał w związku z Martą Foerder, z którą miał dzieci. Nie zerwał tej relacji także po ślubie z Dagny.

Foerder urodziła mu troje dzieci, a w 1896 roku, będąc ponownie w ciąży, popełniła samobójstwo. Przybyszewski został na krótko zatrzymany, lecz nie postawiono mu zarzutów. Dziećmi zajęli się krewni i instytucje opiekuńcze.

Małżeństwo z Dagny od początku było pełne napięć. Para podróżowała między Berlinem a Norwegią i doczekała się dwojga dzieci, Zenona i Ivi. Wspólne życie utrudniały długi, alkohol, zazdrość i kolejne romanse pisarza.

"Meteor" przybywa do Krakowa

Jesienią 1898 roku Przybyszewski objął redakcję krakowskiego "Życia". W Polsce witano go jak sławnego pisarza, który zdobył uznanie w Niemczech. Szybko wyrósł na jedną z najgłośniejszych postaci Młodej Polski.

Dagny również zwracała uwagę krakowskiego środowiska. Grała na fortepianie, pisała i uczestniczyła w życiu artystycznym, lecz coraz wyraźniej pozostawała w cieniu męża i jego skandali.

W 1899 roku Przybyszewski rozpoczął romans z Jadwigą Kasprowiczową, żoną poety Jana Kasprowicza. Relacja rozbiła ich małżeństwo i wywołała jeden z najgłośniejszych skandali literackich epoki.

Równocześnie pisarz związał się z malarką Anielą Pająkówną. Pożyczał od niej pieniądze na "Życie" i codzienne wydatki, wykorzystując jej uczucie oraz gotowość do finansowania jego przedsięwzięć.

Ostatnia podróż Dagny

Dagny miała coraz mniej powodów, by wierzyć w trwałość małżeństwa. W 1900 roku opuściła Przybyszewskiego i zaczęła podróżować, choć para formalnie się nie rozstała.

Wiosną 1901 roku przyjęła zaproszenie Władysława Emeryka i wyjechała z nim na Kaukaz. Mężczyzna był synem zamożnego właściciela kopalń i od dawna pozostawał pod jej urokiem. Dagny zabrała ze sobą syna Zenona.

5 czerwca zatrzymali się w Tyflisie. Emeryk miał przygotować dalszą podróż i zapewnić odpowiednie warunki pobytu, lecz jego obietnice okazały się bez pokrycia.

Nad ranem zastrzelił Dagny w hotelowym pokoju. Kilka godzin później popełnił samobójstwo. Motywu nie udało się jednoznacznie ustalić. Najczęściej wskazuje się odrzucone uczucie, zazdrość i narastające problemy finansowe.

Przybyszewski żyje dalej

Śmierć żony nie zakończyła serii jego burzliwych związków. W 1901 roku Aniela Pająkówna urodziła mu córkę Stanisławę, późniejszą pisarkę i dramatopisarkę.

Przybyszewski mieszkał kolejno w Monachium, Poznaniu, Gdańsku i Warszawie. Pracował jako publicysta, tłumacz i urzędnik, angażował się także w działania polskiej społeczności w Wolnym Mieście Gdańsku.

Pod koniec życia wrócił do katolicyzmu. Zmarł w 1927 roku na Kujawach. Na jego nagrobku umieszczono napis "Meteor Młodej Polski".

Dagny Juel pozostała w zbiorowej pamięci przede wszystkim jako muza wielkich artystów i tragiczna żona Przybyszewskiego. Była jednak również autorką dramatów, wierszy i opowiadań, których twórczość długo pozostawała w cieniu mężczyzn związanych z jej życiem.

Wybrane dla Ciebie