Zygmunt Luksemburski – potomek Piastów kujawskich

Zygmunt Luksemburczyk był synem wnuczki Kazimierza Wielkiego – Elżbiety Pomorskiej i cesarza Karola IV Luksemburczyka. Ich ślub był zawarty po to, by zapobiec wiszącej w powietrzu wojnie między Luksemburgami a Andegawenami. Nietrzeźwy cesarz Karol IV miał obrazić matkę Ludwika Węgierskiego i to w obecności jej posłów.

Skoro Zygmunt Luksemburczyk był prawnukiem Kazimierza Wielkiego, to rościł sobie prawa do tronu polskiego. Taka sytuacja, aby przyszły cesarz objął nadwiślański tron, nadarzyła się już po śmierci Katarzyny Andegaweńskiej – najstarszej córki Ludwika Węgierskiego i jego drugiej żony – Elżbiety Bośniaczki.

Polska szlachta złożyła co prawda przysięgę na wierność Marii, ale nie chciała, żeby w Polsce rządził Luksemburczyk. Dała temu dowód na zjeździe w Radomsku w 1382 roku, kiedy to nie zgodzono się na powołanie Zygmunta Luksemburczyka na polski tron.

W związku z tym, Elżbieta Bośniaczka wysłała do Krakowa swoją najmłodszą córkę – Jadwigę. Zwlekała z tym aż dwa lata. W końcu w 1384 roku Jadwiga Andegaweńska przyjechała do Krakowa, a wcześniej w Radomsku zatwierdzono jej kandydaturę na króla Polski.

Wspólnym przodkiem Zygmunta Luksemburczyka i Elżbiety Bośniaczki był Kazimierz I kujawski – syn Konrada Mazowieckiego. Jego pierwszą żoną była Konstancja wrocławska, córka Henryka II Pobożnego i Anny Przemyślidówny. Z tego związku urodził się Ziemomysł inowrocławski (przyrodni brat Władysława Łokietka).

To właśnie ów Ziemomysł miał m.in. syna – Kazimierza III, księcia gniewkowskiego, który z nieznaną z imienia kobietą, spłodził m.in. córkę – Elżbietę kujawską. Wyszła ona za mąż, za bana Bośni – Stefana Kotromanicia i urodziła córkę – Elżbietę zwaną Bośniaczką.

Po śmierci Konstancji wrocławskiej, Kazimierz I kujawski ożenił się po raz drugi. Tym razem jego żoną została córka Kazimierza I opolskiego (założyciela Opola) i Wioli opolskiej zwanej też Bułgarką – Eufrozyna opolska. Z drugą żoną, Kazimierz I kujawski doczekał się syna – Władysława Łokietka, który od 1306 był księciem, a od 1320 roku, królem Polski.

Takim oto sposobem Zygmunt Luksemburczyk był spokrewniony ze swoją teściową – Elżbietą Bośniaczką oraz żoną Marią Andegaweńską, a także szwagierką – Jadwigą.

Piastowie kujawscy to także przodkowie Władysława II Jagiełły – wielkiego przeciwnika Zygmunta Luksemburskiego. Siostrą Łokietka, który był prapradziadkiem Zygmunta Luksemburskiego była Eufemia kujawska. Jej mężem był Jerzy Halicki, z którym doczekała się córki Anastazji Halickiej. Poślubiła Aleksandra twerskiego i urodziła mu m.in. córkę Juliannę, która została drugą żoną Olgierda Giedyminowicza i matką Jagiełły.

W średniowiecznych dynastiach nie było jednak miejsca na sentymenty związane z koligacjami rodzinnymi. Cesarz Zygmunt Luksemburski był doskonałym tego przykładem. Ze swojego pokrewieństwa z Piastami kujawskimi, w tym z Kazimierzem Wielkim i Władysławem Łokietkiem, chciał czerpać tylko wymierne korzyści. Taką korzyścią było na przykład objęcie polskiego tronu, co się finalnie nie udało!

Kiedy to się nie udało, zaczął rzucać kłody pod nogi wszystkim krewniakom. Zaczął od swojej pierwszej żony. Maria Andegaweńska przechodziła z nim istne piekło. Luksemburczyk był awanturnikiem, a kłótnie z żoną były na tyle stresujące dla Marii, że pewnego dnia wybiegła z zamku, dosiadła konia i pognała przed siebie. Była w zaawansowanej ciąży. Już niedługo urodziłaby chłopca. Spadła jednak z konia i urodziła syna, ale nie przeżył on tego upadku, ona też.

Jadwiga Andegaweńska miała „na pieńku” ze swoim szwagrem – Zygmuntem Luksemburskim już od 1387 roku, kiedy to poprowadziła wyprawę na Ruś. Tylko ona mogła odzyskać Lwów dla Polski, ponieważ Ruś była przyłączona do Królestwa Węgier jeszcze za życia jej ojca – Ludwika Węgierskiego. W związku z tym, tylko Jadwiga, jako córka tego monarchy, miała do tego prawo.

Wyprawa na Ruś oznaczała wojnę z własną siostrą Marią. Andegawenka nie bawiła się w sentymenty. Postawiła sobie cel i go zrealizowała. Najmłodsza córka Ludwika Andegaweńskiego mogła tutaj też mieć do wyrównania prywatne porachunki ze swoim szwagrem.

Przypomnijmy, że po śmierci Ludwika Andegaweńskiego na Węgrzech zapanował chaos i walka o tron. Maria Andegaweńska i jej matka oraz regentka – Elżbieta Bośniaczka zostały zdetronizowane i uwięzione przez Karola III z Durazzo. To była potwarz dla dumnej Elżbiety Bośniaczki, która zleciła zabójstwo Karola. Została za to uwięziona w nowigradzkim zamku nad Adriatykiem. Na matkę Jadwigi Andegaweńskiej czekała pewna śmierć.

Zygmunt Luksemburczyk mógł uratować teściową, ale tego nie zrobił. Elżbieta Bośniaczka została uduszona własnym warkoczem i to na oczach swojej średniej córki – Marii Andegaweńskiej. Gdy zwłoki teściowej wisiały już w oknie nowigradzkiego zamku, pojawił się Zygmunt Luksemburczyk, który uratował z opresji jedynie swoją żonę. Jadwiga Andegaweńska na pewno nie zapomniała tego szwagrowi, że przez niego zginęła jej matka! Z tym większą pasją walczyła o Ruś, żeby wyswobodzić ją z rąk Zygmunta.

Gdy w 1395 roku zmarła Maria Andegaweńska, Jadwiga zyskała tytuł dziedziczki Węgier, ale Zygmunt Luksemburczyk protestował przed tym, by siostra jego zmarłej tragicznie żony używała tego tytułu.

Kilka dekad po tych tragicznych wydarzeniach, po śmierci trzeciej żony Jagiełły – Elżbiety Granowskiej, Zygmunt Luksemburczyk chciał ożenić swojego rywala z owdowiałą i nierokującą na matkę Zofią Bawarską – wdową po królu Czech i przyrodnim bracie Zygmunta Luksemburczyka – Wacławie IV Luksemburskim. Zofia miała w posagu wnieść Śląsk.

Być może Zygmunt Luksemburczyk liczył na to, że jak wdowa po jego przyrodnim bracie nie urodzi Jagielle synów, a wiele na to wskazywało, to wreszcie on, jako prawnuk Kazimierza Wielkiego wskoczy na polski tron. To się jednak nie udało, bo 22 lutego 1422 roku, z namowy Witolda Kiejstutowicza, Jagiełło poślubił Zofię Holszańską, która urodziła mu wreszcie upragnionych synów. Dynastia Jagiellonów przetrwała.

• Faron B., Piastówny na tronach Europy, Kraków 2019.
• Sroka Stanisław A., Genealogia Andegawenów węgierskich, Kraków 2015.