Bezpotomna śmierć Kazimierza Wielkiego. Fakt czy legenda?

Skoro Kazimierz nie umarł bezpotomnie, to dlaczego Piastowie nie rządzili po nim dalej w Polsce? Aby odpowiedzieć na to pytanie, musimy wspomnieć o układach, jakie Kazimierz Wielki zawarł ze swoim siostrzeńcem – Ludwikiem Andegaweńskim.

Kazimierz Wielki z pierwszą żoną – Anną Aldoną Giedyminówną doczekał się dwóch córek – Elżbiety i Kunegundy. Niestety, w Polsce nie było tradycji dziedziczenia tronu przez kobiety.

To skłoniło polskiego króla do zawarcia umowy z Andegawenami o przekazanie im tronu, co nastąpiło już podczas zjazdu w Wyszehradzie w 1335 roku. Później ustalenia te potwierdzono w układzie w Budzie w 1355 roku.

Mimo wcześniejszych ustaleń z Ludwikiem Andegaweńskim, Kazimierz Wielki nie dawał za wygraną. Za wszelką cenę chciał doczekać się upragnionego syna. W tym celu oddalił prawowitą (drugą) żonę – Adelajdę Heską, a sam ożenił po raz kolejny. Jego wybranką była tym razem czeska mieszczka – Krystyna Rokiczana, którą Kazimierz poznał przebywając z wizytą w Pradze na dworze cesarza Karola IV Luksemburskiego.

Krystyna przykuła uwagę kochliwego króla praktycznie od razu. Zawierając małżeństwo z Czeszką, Kazimierz Wielki popełnił bigamię, ponieważ cały czas żyła zamknięta w zamku w Żarnowcu Adelajda Heska.

Wkrótce jednak, jak podaje jeden z naszych najsłynniejszych kronikarzy Jan Długosz, Kazimierz dostrzegł, iż Krystyna jest łysa (miała nosić peruki) i ma świerzb! Zdaniem dziejopisa, władca postanowił oddalić również Krystynę, która trafiła do Łobzowa, gdzie zmarła po 1365 roku.

Po tym jak Kazimierz Wielki oddalił Krystynę Rokiczanę, zaczął rozglądać się za czwartą żoną. Została nią córka Henryka V Żagańskiego – Jadwiga Żagańska. Zawierając z nią małżeństwo, król Polski popełnił podwójną bigamię, ponieważ żyły jego dwie żony: Adelajda Heska oraz Krystyna Rokiczana.

Z Jadwigą Żagańską Kazimierz Wielki doczekał się trzech córek, z czego przeżyły tylko dwie – Anna Kazimierzówna i Jadwiga Kazimierzówna. Obie zostały uznane przez papieża Grzegorza XI za legalne potomstwo polskiego monarchy, ale bez prawa do dziedziczenia tronu.

Pod koniec życia ostatni Piast na polskim tronie dowiedział się, że ma wnuka – Kaźka IV Słupskiego – syna Elżbiety Kazimierzówny (córki Kazimierza Wielkiego z pierwszego małżeństwa z Anną Aldoną Giedyminówną). Kazimierz Wielki postanowił go usynowić i w testamencie przekazać mu polski tron. Kaźko IV Słupski ożenił się z rodzoną siostrą przyszłego króla Polski Władysława II Jagiełły – Kenną, która na chrzcie w obrządku łacińskim przyjęła imię Joanna.

Po śmierci Kazimierza Wielkiego, Elżbieta Łokietkówna, która została przez swojego syna Ludwika ustanowiona w Polsce regentką, postanowiła oddalić bratową, wymagając na niej zawarcie kolejnego małżeństwa. Ponadto Elżbieta podważyła testament brata i to ostatecznie Ludwik Andegaweński został królem Polski, a nie Kaźko Słupski.

Dwie córki Kazimierza Wielkiego z jego pierwszego małżeństwa z Anną Aldoną Giedyminówną – Elżbieta i Kunegunda zmarły jeszcze za życia ojca. Kunegunda poślubiona Ludwikowi VI Rzymianinowi zmarła bezpotomnie.

Więcej szczęścia miała natomiast Elżbieta Kazimierzówna, poślubiona Bogusławowi V Słupskiemu. Urodziła ona syna – Kazimierza IV Słupskiego zwanego Kaźkiem, o którym już wspominano, a także córkę Elżbietę Pomorską, która wyszła za cesarza Karola IV Luksemburskiego.

Miała ona z cesarzem kilkoro dzieci, w tym syna – Zygmunta Luksemburskiego, który również, jak ojciec, został cesarzem, córkę Annę Czeską (królowa Anglii, żona króla Ryszarda II Plantageneta), a także syna Jana Zgorzeleckiego.

Warto wrócić do Zygmunta Luksemburskiego, który był prawnukiem Kazimierza Wielkiego. Cesarz ze swoją drugą żoną – Barbarą Cylejską doczekał się jedynej córki – Elżbiety Luksemburskiej, która urodziła przyszłą królową Polski – Elżbietę Rakuszankę – żonę króla Polski – Kazimierza IV Jagiellończyka. W związku z tym Jagiellonowie byli potomkami Kazimierza Wielkiego!

Dwie córki Kazimierza Wielkiego z czwartego małżeństwa z Jadwigą Żagańską, czyli Anna i Jadwiga, zostały wywiezione przez Andegawenów do węgierskiej Budy. W literaturze przedmiotu (np. E. Rudzki) można przeczytać, że owe córki królewskie wydano za mało znaczących władców.

Tymczasem Jan Dąbrowski – autor biografii królewskiej siostry Elżbiety zauważa, że owe małżeństwa zostały zawarte już po tym, jak Ludwik Węgierski zagwarantował polski tron jednej ze swoich córek, nadając szlachcie przywilej koszycki. W związku z tym Elżbiecie Łokietkównie nie zależało już na tym, by jej bratanice powychodziły za mąż za mniej znaczących władców.

Największą karierę zrobiła Anna Kazimierzówna, której córka Anna Cylejska została żoną króla Władysława II Jagiełły. Z tego związku urodziła się Jadwiga Jagiellonka, która jako prawnuczka Kazimierza Wielkiego aż do czasu narodzin Władysława Warneńczyka i Kazimierza IV Jagiellończyka była uznawana za dziedziczkę Królestwa Polskiego. Królewna zmarła jeszcze za życia ojca w 1431 roku.

Jak zatem wykazaliśmy, Kazimierz Wielki nie tylko nie umarł bezpotomnie, ale oprócz dzieci, gdy umierał, zostawiał wnuki i prawnuki, bo np. cesarz Zygmunt Luksemburski urodził się w 1368 roku, a więc dwa lata przed śmiercią swojego pradziadka.

• Dąbrowski J., Elżbieta Łokietkówna (1305-1380), Kraków 2007.
• Rudzki E., Polskie królowe. Żony Piastów i Jagiellonów, Warszawa 1985.