Bitwa pod Falkirk (1298). Klęska Szkotów i upadek Wallace’a

Tymczasem angielski król nie zamierzał tolerować buntu na północy. Gdy na początku 1298 roku zabezpieczył swoje interesy we Francji, całą energię skupił na podboju Szkocji. Zebrał armię liczącą 21,5 tysiąca żołnierzy. Wśród nich znaleźli się angielscy rycerze, walijscy łucznicy, irlandzcy piechurzy oraz gaskońscy kusznicy. Edward przygotowywał się do tej kampanii z typową dla siebie dokładnością.

3 lipca armia angielska przekroczyła granicę w Coldstream i ruszyła na Edynburg. Szkoci stosowali taktykę spalonej ziemi, cofając się i niszcząc wszystko, co mogłoby wpaść w ręce wroga. Taktyka ta sprawiła, iż Anglików zaczęły nękać problemy z zaopatrzeniem, co jednak nie przeszkodziło Edwardowi w dotarciu do Kirkliston, niedaleko Falkirk, gdzie planował przegrupowanie.

Wiliam Wallace wiedział, że nadciąga decydująca bitwa. Zebrał około 12 tysięcy ludzi – włóczników, łuczników i rycerzy. Byli to głównie wolni chłopi i drobna szlachta, podczas gdy więksi panowie szkoccy wciąż wahali się, czy warto angażować się w otwartą wojnę z Anglią. Wallace wybrał pozycję na niewielkim wzgórzu otoczonym podmokłym terenem. Liczył, że to miejsce utrudni atak angielskiej kawalerii.

Szkocka piechota ustawiła się w czterech zwartych kręgach, zwanych schiltronami. Każdy z nich liczył 2–3 tysiące ludzi, uzbrojonych w długie włócznie. Między formacjami stanęli łucznicy, a na tyłach znalazła się jazda dowodzona przez Johna Comyna. Wallace przygotował się na frontalne starcie, ale nie docenił liczebności i wszechstronności angielskich oddziałów.

Warto zauważyć, że morale w szkockiej armii nie było najlepsze. A wszystko dlatego, że wielu rycerzy z wyższych sfer nie ufało Wallacowi, uznając go za typowego buntownika. Wszystko to osłabiało jedność wśród szkockich wojsk.

Czytaj również: Bitwa pod Cedynią. Krwawa łaźnia Niemców

22 lipca 1298 roku Edward I rozmieścił swoje wojska z precyzją zegarmistrza. Na skrzydłach ustawił ciężką kawalerię pod dowództwem hrabiego Lincolna i biskupa Durham. W centrum stanęli walijscy łucznicy oraz piechota – gotowi na ostateczne uderzenie. Plan Edwarda był prosty, ale skuteczny: otoczyć szkocką armię, zmiażdżyć opór i raz na zawsze zdławić bunt.

Wallace nie zamierzał jednak oddawać pola bez walki. Podlegli mu wojownicy walczyli wprawdzie z ogromną determinacją, ale przewaga liczebna i taktyczna Anglików była przytłaczająca. Gdy walijskim łucznikom udało się rozluźnić szeregi schiltronów, Edward rzucił do walki kawalerię.

Był to decydujący moment starcia, który spowodował załamanie się pozycji Szkotów. Ranny Wallace jakimś cudem przedarł się przez linie wroga z garstką ocalałych. Reszta armii została rozbita lub wybita.

Czytaj również: Bitwa pod Zawichostem. Krwawa łaźnia nad Wisłą

Bitwa pod Falkirk zakończyła się zdecydowaną klęską Szkotów. Zginęło około 8 tysięcy wojowników Williama Wallace’a, a reszta jego armii rozproszyła się po lasach i górach.

Mimo tego zwycięstwa, Edward nie zdołał całkowicie stłumić szkockiego oporu. Wallace nie złożył bowiem broni, rozpoczynając działania partyzanckie, które przez lata dręczyły angielskie garnizony.

Klęska pod Falkirk okazała się bolesną, lecz pouczającą lekcją. Szkoci zrozumieli, że tylko jedność i spójna strategia mogą przynieść im zwycięstwo.

Przykładem tej zmiany był Robert Bruce, który w kolejnych latach skonsolidował rozbite siły Szkocji i poprowadził je ku triumfom, wydającym się wcześniej nieosiągalnymi.

Czytaj również: Bitwa pod Mozgawą. Jedna z najkrwawszych bitew w historii Polski

Wybrana bibliografia

• Kapitaniak T., Bannockburn 1314, Łódź 2002.
• Wojtczak J., Bannockburn 1314, Warszawa 2003.