Ciało premiera rozpuszczone w kwasie. Makabryczna zbrodnia w Kongu

30 czerwca 1960 roku Kongo uzyskało niepodległość od Belgii. Prezydentem nowego państwa został Joseph Kasavubu, a premierem Patrice Lumumba.

Obaj przejęli władzę nad krajem, którego administrację i armię przez dziesięciolecia organizowali kolonialni urzędnicy.

Już 5 lipca zbuntowali się żołnierze dowodzeni dotąd przez belgijskich oficerów. Domagali się awansów i lepszych warunków służby. Wystąpienia rozprzestrzeniały się, a rząd miał coraz większe trudności z utrzymaniem porządku.

Belgia wysłała do Konga własne oddziały bez zgody jego władz. Rząd w Léopoldville, dzisiejszej Kinszasie, zaprotestował i poprosił o pomoc Organizację Narodów Zjednoczonych.

13 lipca Rada Bezpieczeństwa ONZ zdecydowała o skierowaniu międzynarodowych sił i wezwała Belgów do wycofania wojska.

Dwa dni wcześniej niezależność ogłosiła Katanga, prowincja bogata w surowce mineralne. Na jej czele stanął Moïse Tshombe. Lumumba zdecydowanie sprzeciwiał się podziałowi państwa, lecz wysłanie sił ONZ nie zapewniło mu odzyskania kontroli nad zbuntowanym regionem.

Premier oczekiwał od ONZ skuteczniejszej pomocy przeciw secesjonistom. Gdy jej nie otrzymał, zaczął zabiegać także o wsparcie Związku Radzieckiego. Dla Stanów Zjednoczonych, obawiających się wzrostu wpływów Moskwy w Afryce, był to alarmujący sygnał.

Amerykańska administracja popierała odsunięcie Lumumby, a CIA rozpatrywała nawet plany jego zabicia.

Nie oznacza to jednak, że amerykański wywiad bezpośrednio przeprowadził egzekucję w Katandze. W późniejszą śmierć polityka uwikłani byli przedstawiciele kilku kongijskich ośrodków władzy oraz Belgowie.

5 września Kasavubu ogłosił odwołanie premiera. Lumumba odpowiedział oświadczeniem o usunięciu prezydenta. Konflikt przerwał 14 września pułkownik Joseph-Désiré Mobutu, przeprowadzając wojskowy przewrót i pozbawiając Lumumbę rzeczywistego wpływu na rządzenie krajem.

Obalony polityk pozostawał początkowo pod nadzorem, a później trafił do więzienia wojskowego. Jego przeciwnicy obawiali się, że zwolennicy byłego premiera zdołają go uwolnić i ponownie wykorzystać jego polityczne wpływy.

17 stycznia 1961 roku Lumumbę przewieziono do Katangi razem z dwoma współpracownikami, Maurice’em Mpolo i Josephem Okito. Wszyscy trzej trafili w ręce ludzi Tshombego, jawnie wrogich obalonemu premierowi.

Jeszcze tego samego dnia zostali zamordowani. W zbrodni uczestniczyli funkcjonariusze katangijscy i Belgowie. Belgijska komisja parlamentarna ustaliła później, że przedstawiciele belgijskich władz wspierali decyzję o przekazaniu więźniów do Katangi.

Sprawcy rozczłonkowali zwłoki i rozpuścili je w kwasie. Zniszczenie ciał miało utrudnić ujawnienie okoliczności morderstwa oraz uniemożliwić urządzenie grobu, który mógłby przyciągać zwolenników Lumumby.

Śmierć pierwszego premiera nie przyniosła Kongu stabilizacji. Trwały walki i spory o władzę, a w 1965 roku Mobutu dokonał kolejnego przewrotu. Tym razem objął rządy, które utrzymał przez następne dziesięciolecia.

Lumumba stał się natomiast symbolem walki z kolonializmem, rozpoznawalnym również poza Afryką. W 2001 roku belgijska komisja parlamentarna wskazała moralną odpowiedzialność niektórych przedstawicieli Belgii za okoliczności prowadzące do jego zamordowania.

Nie było to równoznaczne z sądowym skazaniem wszystkich osób zamieszanych w zbrodnię.

Choć ciało polityka zniszczono, w Belgii zachował się ząb przypisywany Lumumbie. Przechowywała go rodzina policjanta uczestniczącego w usuwaniu zwłok. W 2022 roku ząb przekazano rodzinie zamordowanego, a jego powrót do Konga stał się częścią państwowych uroczystości żałobnych.