Pług, który wywołał burzę
Wszystko zaczęło się od pięknej obietnicy. W drugiej połowie XIX wieku rząd federalny rozdawał ziemię na zachód od setnego południka garściami: najpierw 160 akrów z Homestead Act, potem 320, wreszcie aż 640 w zachodniej Nebrasce. Promotorzy osadnictwa powtarzali magiczną formułę, że deszcz pójdzie za pługiem, i nikt z tym specjalnie nie dyskutował.
Tyle że Wielkie Równiny dostawały marne pięćset milimetrów opadów rocznie, a wysokość nad poziomem morza sięgała tam miejscami prawie dwóch kilometrów.
Osadnicy ruszyli więc na suchy step z mechanicznymi pługami i kombajnami, które pozwalały orać setki akrów bez najmowania ludzi. Trawy prerii, trzymające glebę przez tysiące lat, poszły pod ostrze w ciągu jednego pokolenia. Bawełnę zostawiano na zimę bez okrywy, ścierniska wypalano dla wygody. Ziemia, pozbawiona korzeni i wilgoci, czekała tylko na pierwszy mocniejszy wiatr.
Wiatr przyszedł razem z suszą. Pierwsza fala uderzyła w 1934 roku, druga w 1936, trzecia na przełomie dekad. W niektórych hrabstwach nie padało po osiem lat z rzędu.
Czarne niebo nad Nowym Jorkiem
Pierwszą poważną burzę pyłową odnotowano we wrześniu 1930 roku, ale prawdziwy spektakl zaczął się trzy lata później. Chmury, wbrew wyobrażeniom, nie były piaskowe ani żółte, lecz czarne albo siwe jak popiół.
Widoczność spadała czasem poniżej metra, a w powietrzu trzaskała elektryczność statyczna tak mocna, że gasiła silniki samochodów.
W maju 1934 roku ziemia z Dakoty Południowej "wybrała się w podróż". Przez dwa dni nad Chicago wisiała mgła pyłu, z której na miasto opadło dwanaście milionów funtów ziemi.
Potem chmura ruszyła dalej, sypiąc kurzem na Cleveland, Buffalo, Boston, Nowy Jork i Waszyngton. Zimą tego samego roku w Nowej Anglii spadł czerwony śnieg, zabarwiony glebą z odległych o tysiące kilometrów farm.
Okies na drodze numer 66
W 1936 roku straty sięgały dwudziestu pięciu milionów dolarów dziennie. Po jednej tylko burzy do rozbiórki nadawało się ponad trzysta pięćdziesiąt domów, a pół miliona Amerykanów zostało bez dachu nad głową.
Ruszyli więc na zachód. W ciągu dekady ponad trzy i pół miliona ludzi opuściło stany Równin, a do samej Kalifornii w niewiele ponad rok ściągnęło osiemdziesiąt sześć tysięcy migrantów. Miejscowi witali ich z mieszaniną litości i pogardy, przezywając Okies, Arkies albo Texies.
Co ciekawe, tylko niespełna połowa przybyszów wcześniej w ogóle pracowała w rolnictwie, reszta szukała czegokolwiek, byle nie kurzu.
Drzewa, świnie i powrót deszczu
Waszyngton zareagował z opóźnieniem, ale z rozmachem. W 1933 roku powstała Soil Erosion Service pod wodzą Hugha Hammonda Bennetta, który przekonywał Kongres do ochrony gleby, pokazując senatorom pył osiadający na parapetach Kapitolu.
Dwa lata później służba przeniosła się do Departamentu Rolnictwa, a dziś działa jako Natural Resources Conservation Service. Bennett dopiął swego, bo nikt mu już nie tłumaczył, że ziemia sama się obroni.
Rozwiązania bywały zaskakujące. Agricultural Adjustment Administration skupiła i ubiła ponad sześć milionów świń, żeby ratować ceny, a nadwyżki rozdawała przez Federal Surplus Relief Corporation. Drought Relief Service płaciła farmerom od czternastu do dwudziestu dolarów za sztukę bydła, choć ponad połowa zakupionych zwierząt nie nadawała się już do konsumpcji.
Najbardziej widocznym pomnikiem epoki został Great Plains Shelterbelt, czyli wstęga ponad dwustu milionów drzew posadzonych od granicy kanadyjskiej aż po teksaskie Abilene.
Farmerom płacono po dolarze za akr za stosowanie metod ochrony gleby, a w 1938 roku ilość wywiewanego pyłu spadła o dwie trzecie. Rok później wrócił regularny deszcz i ktoś mógłby pomyśleć, że problem rozwiązał się sam.
Nie rozwiązał. Do 1940 roku ziemia w najbardziej zerodowanych hrabstwach straciła ponad jedną czwartą wartości, a tamtejsi rolnicy odzyskali zaledwie ułamek dawnych dochodów. Banki na Równinach upadały jeden po drugim, odcinając kredyt tym, którzy chcieli zmienić profil produkcji.
Współczesne badania z 2023 roku potwierdzają, że ślady katastrofy na ziemi pozostały głębokie, choć wpływ na płace okazał się umiarkowany.
Wybór literatury
-The Dust Bowl: A wake-up call in environmental practices [https://www.aaas.org/membership/scientia/dust-bowl-wake-call-environmental-practices]
-Surviving the Dust Bowl [https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/films/dustbowl/]
