Elżbieta Bośniaczka. Żona polskiego króla, która utonęła w długach
Żyła w cieniu męża i teściowej. Nie pozwolono jej się koronować na królową Polski. Po śmierci męża odżyła, ale okazało się, że Ludwik Węgierski zostawił jej długi do spłacenia. Nie wiadomo jednak, czy zobowiązanie zostało w pełni uregulowane, bo w źródłach tego nie znajdziemy.
Elżbieta Bośniaczka – życie w cieniu teściowej
Miała urodzić syna, tymczasem urodziła trzy córki, z których jedna została świętą. Całe jej życie u boku męża i władczej teściowej to pasmo upokorzeń. Elżbieta Łokietkówna była przeciwna temu, żeby Bośniaczka została żoną jej syna.
Gdy jednak stało się to faktem, matka Ludwika Węgierskiego, zamieniła życie swojej synowej w piekło. Najpierw nie pozwoliła jej się koronować na królową Polski, bo przecież to Łokietkówna była regentką w Polsce, a później umniejszała rolę Bośniaczki
Sytuacja zmieniła się, gdy umarła Elżbieta Łokietkówna, a następnie jej syn – Ludwik Węgierski. Elżbieta Bośniaczka zmieniła decyzję męża i do Polski wysłała nie Marię Andegaweńską, która była zaręczona z prawnukiem Kazimierza Wielkiego – Zygmuntem Luksemburskim, lecz 10-letnią Jadwigę Andegaweńską. Najmłodsza córka węgiersko-polskiej pary królewskiej została koronowana na króla Polski 16 października 1384 roku. Miało to miejsce po okresie dwuletniego bezkrólewia, które pogrążyło Królestwo Polskie w chaosie.
Nieporządek ten miała zniwelować mała dziewczynka, a raczej rządzący w jej imieniu dygnitarze. Początkowo była zaręczona z synem Leopolda III Habsburga – Wilhelmem, ale ostatecznie została wydana za wielkiego księcia litewskiego Władysława II Jagiełłę. Ten związek oznaczał przyjęcie chrztu przez Litwę, która w ówczesnej Europie była ostatnim bastionem pogaństwa. Oznaczał również zawarcie unii personalnej między Polską a Litwą.
Chaos na Węgrzech
Nie tylko Królestwo Polskie pogrążyło się w chaosie po śmierci Ludwika Węgierskiego. Elżbieta Bośniaczka nie przepadała za swoim zięciem – Zygmuntem Luksemburskim i chciała doprowadzić do zerwania zaręczyn między swoją córką Marią Andegaweńską a Zygmuntem Luksemburskim. Zamiast tego, Elżbieta dążyła do wyswatania swojej średniej córki z niedoszłym mężem jej siostry – Katarzyny Andegaweńskiej – Ludwikiem Orleańskim, który był synem króla Francji – Karola V Mądrego. Przypomnijmy, że Katarzyna Andegaweńska zmarła niespodziewanie w 1378 roku.
Doszło nawet do ślubu per procura Marii i Ludwika Orleańskiego, po którym syn francuskiego monarchy wybrał się na Węgry, by objąć tron Madziarów. Po drodze dowiedział się jednak, że sytuacja nad Balatonem uległa zmianie. Maria Andegaweńska poślubiła Zygmunta Luksemburskiego, a w dodatku do walki o tron węgierski włączył się kuzyn zmarłego Ludwika Andegaweńskiego – Karol III z Durazzo, zwany Małym.
Doprowadził on do detronizacji Marii Andegaweńskiej i sprawującej w jej imieniu regencję Elżbiety Bośniaczki. Było to upokorzenie, nie pierwsze zresztą, w życiu królowej wdowy. Z zemsty zleciła ona zabójstwo Karola III z Durazzo, którego dokonano w lutym 1386 roku.
Śmierć kuzyna Ludwika Andegaweńskiego doprowadziła do protestów, które Elżbieta Bośniaczka wraz z córką zdecydowały się stłumić. Wtedy obie władczynie zostały aresztowane i uwięzione w zamku w Novigradzie. Wkrótce Elżbieta Bośniaczka została stracona, poprzez uduszenie jej własnym warkoczem. Wyrok śmierci wykonano na oczach jej córki Marii, a zwłoki królowej wywieszono w zamkowym oknie.
Taki sam los miał spotkać wkrótce także Marię, którą jednak uratował Zygmunt Luksemburski. Dlaczego nie chciał uratować teściowej? Być może była to zemsta za to, że Elżbieta Bośniaczka chciała zerwać jego zaręczyny z Marią Andegaweńską. Może też dlatego, że królowa pozbawiła Zygmunta Luksemburskiego możliwości objęcia tronu polskiego, na którym, jako prawnukowi Kazimierza Wielkiego, Luksemburczykowi bardzo zależało.
Król tonący w długach?
Po śmierci Ludwika Węgierskiego, do owdowiałej Elżbiety Bośniaczki napisał list władca Padwy – Franciszek Carrara. Korespondencja ta pochodzi z marca 1384 roku. List od padewskiego władcy otrzymał także arcybiskup ostrzyhomski i kardynał Demetriusz Vaskuti. Z korespondencji tej wynika, że król Ludwik Węgierski zadłużył się u władcy Padwy – Franciszka Carrary. W sumie dwie pożyczki wynosiły – 16 i 13 tys. dukatów. Były one potrzebne węgiersko-polskiemu monarsze na wojnę z Wenecją. Ludwik nie spłacił jednak tego zadłużenia za życia.
W tej korespondencji Franciszek Carrara ponagla Elżbietę Bośniaczkę, aby bezzwłocznie spłaciła dług męża. Natomiast w korespondencji do wyżej wspomnianego duchownego, władca Padwy prosi, aby dopilnował on tego, by królowa spłaciła dług. Listy pochodzą z 16 marca 1384 roku. Korespondencja została także wysłana do dwóch braci Padewczyków: Giacomo i Giovaniego Saracenów, którzy przebywali na Węgrzech i byli agentami królowej wdowy.
Pierwszy z długów miał zostać rozłożony na cztery raty płatne co trzy miesiące. Wychodziło po 4 tys. dukatów. Windykatorem miała być firma z Padwy, która należała do niejakiego Marcuccia. Był on bankowcem, który chwilowo mieszkał w Budzie, ale siedzibę firmy miał w Wenecji. Niestety, zachowana korespondencja pozwala tylko stwierdzić co stało się z długiem w wysokości 16 tys. dukatów. Nie wiadomo co się stało z pieniędzmi w wysokości 13 tys. dukatów, które król Węgier także pożyczył.
Jak twierdzi prof. Stanisław A. Sroka, aby uregulować drugą część tej pożyczki, Franciszek Carrara wysłał na węgierski dwór innego posła – Azzone de Lemicetisa. Pieniądze miały zostać zwrócone do 2 lutego 1385 roku. Niestety, korespondencja nie zachowała się w całości i nie wiadomo, czy te zobowiązania węgierskiego monarchy względem Padewczyków zostały uregulowane w całości.
Bibliografia:
Sroka Stanisław A., Ludwik Węgierski, Warszawa 2025.
