Erich Priebke. Zbrodniarz negujący istnienie komór gazowych

Po zakończeniu wojny nie stanął przed sądem. Wykorzystując sieć pomocy dla byłych nazistów, przedostał się do Argentyny. Tam mieszkał spokojnie przez niemal pół wieku, nie ukrywając prawdziwej tożsamości przed lokalną społecznością.

Sytuacja zmieniła się w 1994 roku, gdy zgodził się na wywiad dla amerykańskiej telewizji. Publicznie przyznał wtedy, że sporządzał listy skazańców przeznaczonych do rozstrzelania. Tłumaczył swoje czyny wykonywaniem rozkazów, a ofiary nazywał terrorystami.

Rok później argentyński rząd ustąpił presji międzynarodowej i wydał go włoskim władzom. Rozpoczął się długi proces sądowy, który zakończył się wyrokiem dożywotniego więzienia w 1998 roku. Ze względu na wiek skazany odbywał karę w areszcie domowym.

Do końca życia zbrodniarz nie wyraził żalu za swoje czyny. Otwarcie negował istnienie komór gazowych w obozach koncentracyjnych. Włoskie stowarzyszenie partyzantów po jego śmierci w październiku 2013 roku podkreśliło, że „umarł morderca bez skruchy”.

Śmierć stuletniego więźnia wywołała międzynarodowy problem z pogrzebem. Rodzinne miasto w Niemczech odmówiło przyjęcia ciała. Podobnie zareagowały władze Rzymu i Argentyny, gdzie spędził większość powojennego życia.

Kościół katolicki nie zgodził się na ceremonię pogrzebową w rzymskich świątyniach. Gdy lefebrystowski kościół próbował przeprowadzić mszę, antyfaszyści przerwali nabożeństwo. Władze obawiały się, że każdy publiczny pochówek może stać się miejscem demonstracji neofaszystowskich.

Ostatecznie ciało pochowano na starym więziennym cmentarzu. Grób oznaczono wyłącznie numerem, bez nazwiska ani dat. Lokalizację miejsca pochówku utrzymywano w tajemnicy przez wiele miesięcy.

Taka decyzja miała zapobiec przekształceniu grobu w miejsce pielgrzymek skrajnej prawicy. Włoskie władze pamiętały o przypadkach cmentarzy, gdzie pochowano innych nazistów, które stały się punktami spotkań neonazistów. Anonimowość była jedynym sposobem, by uniknąć gloryfikacji zbrodniarza.

Historia tego pochówku pokazała, jak trudne pozostaje rozliczenie z przeszłością nawet siedem dekad po wojnie. Sprawa wywołała debatę o pamięci historycznej i granicach ludzkiej godności wobec nieżyjących sprawców zbrodni.

Zbrodnia z marca 1944 roku na zawsze odmieniła Rzym. Miejsce egzekucji stało się pomnikiem i przestrogą dla przyszłych pokoleń. Co roku organizacje żydowskie i antyfaszystowskie organizują tam uroczystości pamięci ofiar.

Proces sądowy w latach dziewięćdziesiątych zwrócił uwagę opinii publicznej na problem ukrywających się zbrodniarzy wojennych. Pokazał, że nawet po pięciu dekadach możliwe jest postawienie przed sądem osób odpowiedzialnych za zbrodnie Holokaustu. Dla wielu ocalałych i rodzin ofiar był to ważny, choć spóźniony sygnał.

Sprawa oficera SS pozostaje jednym z najgłośniejszych procesów dotyczących niemieckich zbrodni we Włoszech podczas drugiej wojny światowej. Jego stuletnie życie zakończone w areszcie domowym symbolicznie zamknęło pewien rozdział historii, choć pamięć o ofiarach trwa nadal.