Fatalne małżeństwo Katarzyny II. Mąż wolał lalki niż żonę

Car Piotr III, nie był lubiany przez poddanych. Już od najmłodszych lat jego zachowanie budziło niepokój wśród najbliższych. Gdy dorósł, sprawiał wrażenie osoby niespełna rozumu, która nie wyrosła jeszcze z lat dziecinnych. Bawił się lalkami, marionetkami, papierowymi żołnierzykami, a o jego prostackich manierach mówiono bez skrupułów.

W dniu pogrzebu swojej poprzedniczki, cesarzowej Elżbiety, zamiast pogrążyć się w modlitwie za duszę zmarłej, Piotr wygłupiał się nad trumną. Głośno rozmawiał, śmiał się, wytykał palcem kapłanów, a nawet pokazywał im język.

W Rosji nigdy mu tego nie zapomniano, podobnie jak wielu innych fanaberii oraz decyzji, które uznano za szkodliwe dla całego społeczeństwa.

Piotr III, co trzeba mu oddać, był władcą o szerokich horyzontach. Jak mało kto znał się na muzyce i tańcu. Grał na skrzypcach, interesował się malarstwem i zaczytywał w nowościach literackich. Jedną z pierwszych jego decyzji tuż po objęciu tronu było wybudowanie w Pałacu Zimowym biblioteki z prawdziwego zdarzenia.

Jak na wnuka Piotra Wielkiego prowadził dość monotonne życie. Wstawał o siódmej rano, po czym do dziesiątej wysłuchiwał meldunków o sytuacji w kraju i za granicą. Następnie brał udział w naradach wojskowych. Obiad jadł o trzynastej, potem przyjmował dyplomatów i różnej maści interesantów.

Wieczorem Piotr III miał czas dla siebie. Słuchał koncertów oraz prowadził długie rozmowy z najbliższymi współpracownikami i członkami rodziny. Pił przy tym angielskie piwo i palił fajkę.

Choć Piotr III formalnie przeszedł na prawosławie, szczerze nienawidził tego odłamu chrześcijaństwa. Uważał, że nabożeństwa prawosławne są groteskowe, a odprawiający je kapłani to niegodziwcy.

Wzorując się na Prusach Fryderyka II Wielkiego, gdzie panował luteranizm, car Piotr zsekularyzował Cerkiew i podporządkował ją specjalnie powołanemu do życia ministerstwu. Od tej pory popi stali się zwykłymi urzędnikami opłacanymi przez państwo.

Dodatkowo imperator rozkazał powyrzucać ze świątyń wszystkie ikony, kapłani zaś mieli zgolić brody i nosić czarne sutanny. Takie postanowienia, co zrozumiałe, nie zostały zaakceptowane przez prawosławne duchowieństwo oraz mocno przywiązanych do tradycji wiernych.

Piotr III był autorem wielu innych reform. Z jednej strony przysporzyły mu one zwolenników, z drugiej – wywołały niezadowolenie kręgów, w które te reformy były bezpośrednio wymierzone.

Z powodu likwidacji Tajnej Kancelarii Śledczej wrogami cesarza stali się jej byli członkowie, dla których był to instrument nieograniczonej władzy. Z rozkazu Piotra zaczęto walczyć z wszechogarniającym Rosję łapówkarstwem, nadużyciami władzy czy wykorzystywaniem chłopów.

Wszystkie te działania wzbudziły rozdrażnienie establishmentu, który tylko czekał na okazję, by pozbawić cesarza władzy.

Dalsze panowanie Piotra III było również nie w smak armii, którą lubiący porządek władca zamierzał zreorganizować na wzór pruski. Rosyjscy żołnierze zostali zmuszeni do noszenia obcisłych pruskich mundurów. Za najmniejsze nawet przewinienia srogo ich karano.

Dotkliwą formą kary było wymierzenie kilku tysięcy uderzeń pałką, co wytrzymywali jedynie najbardziej wytrwali. Bito wszystkich, włącznie z najwyższymi członkami korpusu oficerskiego.

Za sprawą Piotra III zlikwidowano też straż przyboczną władcy, rekrutowaną spośród żołnierzy słynnego Pułku Prieobrażenskiego, których zastąpiono regimentem holsztyńskich kirasjerów. Spowodowało to ogromny sprzeciw nie tylko gwardii, ale również całego wojska.

Dodatkowo Piotr obwieścił, że zamierza rozwiązać poszczególne pułki gwardii cesarskiej, a ich żołnierzy rozprowadzić po zwykłych oddziałach liniowych. Decyzja ta tak mocno dotknęła część korpusu oficerskiego, że wydawało się, iż niebawem wybuchnie skierowany przeciwko Piotrowi bunt. Na to trzeba było jeszcze wprawdzie poczekać, jednakże nad cesarzem zaczęły się zbierać coraz czarniejsze chmury.

Piotra oprócz znacznej części społeczeństwa rosyjskiego nie lubiła również jego żona Zofia von Anhalt-Zerbst, późniejsza caryca Katarzyna Wielka. Ich małżeństwo było wyjątkowo nieudane. Parę różniło praktycznie wszystko, począwszy od sposobu zachowania, a skończywszy na urodzie.

Po przechorowaniu ospy Piotr stał się mało pociągającym mężczyzną – jego twarz zmieniła się nie do poznania. Głębokie blizny wzbudzały obrzydzenie w Katarzynie, która zamiast zaglądać do mężowskiej sypialni, romansowała z kolejnymi spotkanymi na swej drodze mężczyznami.

Wśród kochanków carycy znalazł się między innymi – jak powszechnie wiadomo – nasz ostatni król Stanisław August Poniatowski.

Małżonkowie schodzili sobie z drogi, kiedy tylko było to możliwe. Cesarz szukał przyjemności u boku innych kobiet i obrażał żonę w obecności osób trzecich. Katarzyna zaczytywała się w lekturach, od czasu do czasu wybierała się na konne przejażdżki i uczestniczyła w polowaniach na kaczki. Unikała też towarzystwa męża.

W jednym z listów zwierzała się: „Wyznać muszę otwarcie, że często doprowadzona byłam do rozpaczy jego wizytami, spacerami, rozmowami pozbawionymi dobrego smaku, jakich nie słyszałam nigdy w swoim życiu. Skoro się oddalił, nawet najbardziej nudna książka wydawała mi się nieocenioną rozrywką”.

Mijały w ten sposób kolejne miesiące i lata. Nawet narodziny w 1754 roku syna cesarskiej pary – Pawła – nie przyniosły żadnej zmiany w relacjach małżonków. Krążyły nawet słuchy, że to nie Piotr III jest ojcem dziecka, ale któryś z licznych kochanków Katarzyny.

Trudno rozstrzygnąć, w jaki sposób sprawa ta zaważyła na dalszym pożyciu pary, ostatecznie jednak małżonkowie otwarcie ze sobą zerwali. Co rusz można było usłyszeć, że imperator zamierza zabić zdradzającą go żonę, a najlepszym razie wygnać ją z kraju lub osadzić w więzieniu.

Gdy tylko nadarzała się okazja, Piotr poniżał Katarzynę, której – mimo braku oficjalnego rozwodu – nie uważał już za swoją żonę. Do historii przeszedł zorganizowany przez cesarza bankiet z udziałem czterystu gości świętujących zawarcie przymierza z Prusami.

Podczas bankietu u szczytu stołu siedział, co oczywiste, sam monarcha, jego małżonka zaś usadowiła się z dala od niego. Biesiadę rozpoczęto od wzniesienia trzech toastów. Pierwszy – za zdrowie cesarskiej rodziny. Wszyscy goście wstali z miejsc i wypili, z wyjątkiem Katarzyny. Gdy zapytano ją, dlaczego tak postąpiła, odparła, że do rodziny cesarskiej wlicza się jedynie ona wraz z mężem i synem.

Piotr, gdy usłyszał tę odpowiedź, wzburzył się i wykrzyczał przez stół: „Głupia!”. Biesiadnikom w tej niezręcznej sytuacji zrobiło się przykro, Katarzyna z kolei wybuchła płaczem. Carowa była jednak silną osobowością i zniosła zarówno tę obelgę, jak i wiele podobnych.

Piotr III tymczasem, nie przejmując się zaistniałą sytuacją, udekorował swoją faworytę, Jelizawietę Woroncową, wstęgą Orderu Świętej Katarzyny, zarezerwowanego jedynie dla księżniczek carskiej krwi. Dał tym samym do zrozumienia, że zamierza się ożenić z kochanką, co oznaczało faktyczny koniec dla cesarzowej, która prędzej czy później będzie musiała opuścić dwór.

Więcej o małżeństwie i losach Piotra III i Katarzyny Wielkiej można przeczytać w książce dr Mariusza Sampa Szach-mat. Jak umierali władcy Rosji (Wydawnictwo Hi:story, Kraków 2024), opowiadającej o ostatnich chwilach poprzedników Putina.