Grała na dwie strony? Mata Hari mogła oszukiwać oba wywiady

Margaretha Zelle urodziła się 7 sierpnia 1876 r. w holenderskim Leeuwarden. Jej ojciec prowadził dobrze prosperujący interes, dzięki czemu rodzina przez pewien czas żyła w dostatku. Sytuacja zmieniła się po jego bankructwie. Rodzice Margarethy rozstali się, a niedługo później zmarła jej matka.

Dziewczyna trafiła pod opiekę krewnych i rozpoczęła naukę w szkole przygotowującej przyszłe nauczycielki w Leiden. Nie ukończyła jednak edukacji. Odeszła ze szkoły po tym, jak dyrektor dopuścił się wobec niej niewłaściwego zachowania.

W 1895 r. Margaretha odpowiedziała na ogłoszenie matrymonialne Rudolpha MacLeoda, kapitana służącego w holenderskiej armii kolonialnej. Mężczyzna miał ustabilizowaną sytuację finansową i był niemal dwukrotnie starszy od swojej przyszłej żony. Jeszcze w tym samym roku para wzięła ślub. Margaretha miała zaledwie 19 lat.

Po ślubie Margaretha wyjechała z mężem do Azji, gdzie MacLeod pełnił służbę wojskową. Małżonkowie mieszkali m.in. na Jawie i Sumatrze. Doczekali się dwojga dzieci, syna i córki.

Małżeństwo szybko okazało się nieudane. MacLeod nadużywał alkoholu, zdradzał żonę i stosował wobec niej przemoc. Rodzinę dotknęła również tragedia, gdy zmarł ich kilkuletni syn.

Okoliczności śmierci chłopca nigdy nie zostały jednoznacznie wyjaśnione. Wśród możliwych przyczyn wymieniano zatrucie, chorobę oraz powikłania związane z leczeniem.

Związek Margarethy i Rudolpha ostatecznie się rozpadł. Po rozwodzie kobieta znalazła się w trudnej sytuacji finansowej, a MacLeod zatrzymał przy sobie ich córkę.

Pozbawiona pieniędzy i możliwości wychowywania dziecka Margaretha postanowiła rozpocząć nowe życie w Paryżu.

Początkowo występowała pod nazwiskiem Lady MacLeod, ale wkrótce przyjęła pseudonim Mata Hari, nawiązujący do malajskiego określenia słońca.

Wykorzystując doświadczenia z pobytu w Azji, stworzyła postać egzotycznej tancerki, rzekomo wychowanej wśród orientalnych rytuałów. Jej występy wyróżniały się odważnymi strojami, zmysłowym tańcem i atmosferą tajemniczości.

Publiczność była zachwycona. Mata Hari szybko zdobyła popularność w Paryżu, a następnie zaczęła występować w innych europejskich miastach.

Nawiązywała też romanse z zamożnymi i wpływowymi mężczyznami, wśród których znajdowali się oficerowie. Dzięki ich wsparciu mogła prowadzić wystawne życie, nawet gdy zainteresowanie jej występami zaczęło słabnąć.

Po wybuchu I wojny światowej znajomości te zaczęły jednak przyciągać uwagę służb wywiadowczych.

Mata Hari zachowała holenderskie obywatelstwo, a ponieważ Holandia pozostawała neutralna, mogła podróżować między państwami uwikłanymi w konflikt. Jej częste wyjazdy i kontakty z wojskowymi wzbudzały coraz większe podejrzenia.

W 1916 r. niemiecki konsul w Hadze zaproponował MacLeod współpracę wywiadowczą. Kobieta przyjęła 20 tys. franków i otrzymała kryptonim H21.

Później tłumaczyła, że nie zamierzała dostarczać Niemcom informacji. Utrzymywała, że przyjęte pieniądze traktowała jako rekompensatę za majątek odebrany jej na początku wojny.

Jednocześnie nawiązała kontakt z francuskim wywiadem i zgodziła się zdobywać dla niego informacje. Nie powiedziała jednak Francuzom o wcześniejszym porozumieniu z Niemcami.

Jej postępowanie wzbudziło podejrzenia o prowadzenie podwójnej gry. Do dziś nie ustalono jednak, czy rzeczywiście przekazała Niemcom informacje o istotnej wartości wojskowej.

13 lutego 1917 r. Mata Hari została aresztowana przez francuskie służby. Oskarżono ją o szpiegostwo na rzecz Niemiec i postawiono przed sądem wojskowym.

Proces trwał zaledwie dwa dni. Oskarżyciele przedstawiali ją jako niebezpieczną agentkę, której działalność miała przyczynić się do śmierci tysięcy francuskich żołnierzy. Nie wykazano jednak przekonująco, by jej działania spowodowały straty na taką skalę.

Sąd uznał ją za winną i skazał na śmierć. Wyrok wykonano 15 października 1917 r. w Vincennes pod Paryżem.

Według jednej z najbardziej znanych relacji Mata Hari odmówiła zasłonięcia oczu przed egzekucją. Szczegóły jej ostatnich chwil obrosły jednak legendą i nie wszystkie można bezspornie potwierdzić.

Po latach ujawniono dokumenty, które pozwoliły historykom ponownie przeanalizować działalność Maty Hari. Wynikało z nich, że informacje, jakie mogła przekazywać, nie miały większej wartości wywiadowczej.

Nie oznacza to, że nie podejmowała współpracy ze służbami. Przyjęła pieniądze od Niemców, a następnie nawiązała kontakt z francuskim wywiadem, nie ujawniając wcześniejszego porozumienia. Wciąż jednak brakuje przekonujących dowodów na to, że była wyjątkowo skuteczną agentką.

W czasie wojny jej sytuacja budziła szczególne podejrzenia. Była cudzoziemką, często podróżowała i utrzymywała bliskie kontakty z oficerami różnych armii. Prowadziła też życie, które odbiegało od obowiązujących wówczas norm obyczajowych.

Te okoliczności ułatwiały przedstawienie jej jako niebezpiecznej szpiegini. Francuskie władze przypisywały jej znacznie większą rolę, niż wynikało to z dostępnych dowodów.

Mata Hari rzeczywiście nawiązała kontakty z wywiadami dwóch walczących państw. Nie ma jednak podstaw, by uznać ją za agentkę odpowiedzialną za śmierć tysięcy żołnierzy. Jej legenda okazała się znacznie trwalsza niż dowody przedstawione podczas procesu.