Henryk II. Święty cesarz, który nienawidził Polski

Nie był jedynym kandydatem do niemieckiego tronu. Jego najważniejszymi konkurentami byli książę szwabski Herman oraz margrabia Ekkehard z Miśni. Henryk miał jednak jeden atut – był najbliższym krewnym zmarłego cesarza Ottona III. Ostatecznie udało mu się zdobyć poparcie kluczowych książąt i biskupów, a 7 czerwca 1002 roku koronowano go na króla Niemiec.

Największym wyzwaniem rządów Henryka II okazał się konflikt z Bolesławem Chrobrym. Polski książę, wykorzystując zamieszanie po śmierci Ottona III, zajął Miśnię oraz Milsko i Łużyce. Henryk próbował nawiązać współpracę z Bolesławem, ale szybko zdał sobie sprawę, że ten ma zupełnie inne plany. Rozpoczęła się seria wojen, trwających z przerwami aż do 1018 roku. Z tego konfliktu zwycięską ręką wyszedł Chrobry, który otrzymał Milsko i Łużyce.

Na zachodzie Henryk II musiał natomiast zmierzyć się z ambicjami hrabiego Flandrii, Baldwina IV, który próbował rozszerzyć swoje terytoria kosztem cesarstwa. Henryk skutecznie powstrzymał te zakusy, umacniając skutecznie granice swojego państwa.

Henryk trzykrotnie wyprawiał się do Włoch. W 1004 roku koronował się w Pawii na króla Longobardów, ale nie zdołał pokonać Arduina z Ivrei, który wcześniej przyjął koronę w Pawii. W 1013 roku ponownie udał się do Italii, gdzie otrzymał koronę cesarską z rąk papieża Benedykta VIII.

Zobacz również: Gadatliwy Bolesław Chrobry na łożu śmierci. Jak naprawdę umierał pierwszy polski król?

Henryk II Święty nie był typowym władcą średniowiecza. Jego zaangażowanie w sprawy Kościoła wykraczało poza standardowe obowiązki monarchy. Już od młodości, kształcąc się w Hildesheim i Ratyzbonie, zetknął się z ideami reformy monastycznej płynącymi z opactwa w Cluny. To tam narodziła się jego fascynacja odnową życia zakonnego.

Po objęciu tronu Henryk nie zwlekał z działaniami. W 1004 roku przywrócił biskupstwo w Merseburgu, które wcześniej zlikwidowano. Jednak jego prawdziwym dziełem było założenie w 1007 roku biskupstwa w Bambergu. Odtąd Bamberg stał się centrum duchowym i intelektualnym, promieniującym na całe cesarstwo. Historyk Dariusz A. Sikorski podkreśla, że „za jego panowania reforma życia monastycznego w Niemczech nabrała szerokiego rozmachu”.

Henryk nie ograniczał się tylko do zakładania nowych diecezji. Aktywnie wspierał reformę duchowieństwa, dążąc do zaostrzenia dyscypliny w klasztorach. Jego celem było przywrócenie pierwotnej surowości życia zakonnego i eliminacja nadużyć. Wspierał także ruch odnowy liturgicznej, dążąc do ujednolicenia obrzędów w całym cesarstwie.

Jego zaangażowanie w sprawy Kościoła nie ograniczało się tylko do terytorium Niemiec. Podczas wypraw do Włoch, Henryk współpracował z papieżem Benedyktem VIII. Na synodzie w Pawii w 1022 roku, zwołanym wspólnie z papieżem, podjęto decyzje mające na celu zaostrzenie celibatu duchowieństwa. Chodziło o to, by majątek Kościoła nie trafiał w ręce spadkobierców księży.

Małżeństwo Henryka II z Kunegundą Luksemburską było kolejnym dowodem na jego pobożność. Para żyła w celibacie, co w tamtych czasach było ewenementem. Po śmierci Henryka, Kunegunda wstąpiła do klasztoru, a później została kanonizowana.

Zobacz również: Córki Bolesława Chrobrego, czyli Piastówny w cieniu mężczyzn

Henryk II zmarł 13 lipca 1024 roku, a jego ciało pochowano w katedrze w Bambergu. Jego panowanie było końcem dynastii Ludolfingów – nie doczekał się bowiem potomków, a tron przejął Konrad II z dynastii salickiej.

Jednak jego dziedzictwo przetrwało w inny sposób. W 1146 roku został kanonizowany przez papieża Eugeniusza III, stając się jedynym cesarzem Świętego Cesarstwa Rzymskiego wyniesionym na ołtarze.

Zobacz również: Koronacja Bolesława Chrobrego. Co o niej faktycznie wiemy?

Więcej o Henryku II można przeczytać w naszej książce Bolesław Chrobry. Król Polski, przyjaciel i wróg cesarzy (Wydawnictwo Lira, Warszawa 2021). Książkę można zamówić, klikając poniższy przycisk.