Holendrzy szukali zysków. Na wyspach Banda dokonali rzezi

Wyspy Banda leżą na obszarze dzisiejszej Indonezji. Przez stulecia były ważnym punktem handlu gałką muszkatołową, przyprawą poszukiwaną przez kupców z różnych części Azji.

Mieszkańcy archipelagu uczestniczyli w tej wymianie na długo przed pojawieniem się europejskich kompanii.

Bandanejczycy nie tworzyli jednego państwa z monarchą na czele. Poszczególne społeczności miały własnych przywódców, określanych mianem orang kaya, i prowadziły zarówno wspólne interesy, jak i lokalne spory.

Kupcy musieli uwzględniać te zależności, zawierając umowy z przedstawicielami różnych ośrodków.

W 1599 roku na wyspy dotarły pierwsze holenderskie statki. Ich załogi początkowo uczestniczyły w istniejącym handlu, płacąc opłaty portowe i wymieniając towary, m.in. tkaniny i broń, na przyprawy. W następnych latach Holendrzy zaczęli jednak domagać się wyłącznego prawa zakupu gałki muszkatołowej.

Mieszkańcy Banda nie zamierzali rezygnować z kontaktów z angielskimi i azjatyckimi kupcami. Ceny proponowane przez Holendrów nie skłaniały ich do oddania całego handlu jednej kompanii.

W 1609 roku Holendrzy zaczęli budować fort na wyspie Neira bez zgody miejscowych przywódców. Podczas późniejszych negocjacji w zasadzce zginął ich dowódca Pieter Verhoeff. Kompania odpowiedziała przemocą i dalszym umacnianiem swojej obecności wojskowej.

Kolejne lata przyniosły walki o poszczególne wyspy. Gdy w 1616 roku Holendrzy zajęli Ay, część mieszkańców próbowała uciekać łodziami.

Wśród władz Kompanii Wschodnioindyjskiej rozważano już usunięcie miejscowej ludności i zastąpienie jej pracownikami bardziej zależnymi od zdobywców.

W 1621 roku gubernator generalny Jan Pieterszoon Coen przybył na archipelag z flotą i wojskiem. Głównym celem wyprawy była wyspa Lontor, zwana również Banda Besar. Po pierwszych nieudanych atakach Holendrzy zdobyli miejscowość, uderzając także od strony lądu.

Niektórzy mieszkańcy podporządkowali się zwycięzcom, pozostali szukali schronienia w głębi wyspy. Coen zdecydował o przymusowym wyludnieniu Lontoru. Ludzi wywożono z rodzinnych osad, nie pozwalając im pozostać na własnej ziemi.

Kilkudziesięciu orang kaya oskarżono o zdradę i przygotowywanie zamachu na holenderskich przedstawicieli. Po brutalnych przesłuchaniach zapadły wyroki śmierci. W maju skazanych stracili japońscy najemnicy służący kompanii.

W górach nadal ukrywali się mieszkańcy, którzy nie chcieli poddać się zdobywcom. Holenderskie oddziały ścigały uciekinierów i odcinały ich od żywności. Ludzie ginęli podczas ataków, z głodu i chorób, a wielu ocalałych deportowano poza archipelag.

Na przejętych gruntach Holendrzy utworzyli plantacje gałki muszkatołowej nazywane perken. Zarządzali nimi perkenierzy, lecz nie prowadzili niezależnego handlu. Kompania kontrolowała zakup przypraw i ich dalszą sprzedaż, zachowując decydujący wpływ na dochody z upraw.

Do pracy na plantacjach sprowadzano zniewolonych ludzi z różnych części regionu. Zmuszano do niej także niektórych ocalałych Bandanejczyków, których doświadczenie w uprawie i przygotowywaniu przypraw pozostawało potrzebne nowym właścicielom ziemi.

Nie cała ludność archipelagu została jednak zabita, wywieziona lub zniewolona. Część uciekinierów znalazła schronienie na Seramie oraz wyspach Kei. Powstawały tam społeczności, które utrzymywały więzi między sobą i uczestniczyły w oporze przeciwko Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej.