Jadwiga Andegaweńska i Władysław Warneńczyk - władcy z misją

Gdy w 1370 roku zmarł ostatni Piast na polskim tronie – Kazimierz Wielki, polska korona przeszła na węgierskich Andegawenów. 17 listopada 1370 roku został w Katedrze na Wawelu koronowany Ludwik Andegaweński, który był siostrzeńcem zmarłego monarchy.

Przez wiele lat nie mógł doczekać się potomstwa. Pierwsza żona – Małgorzata Luksemburska w ogóle nie urodziła mu dzieci, a z drugą – Elżbietą Bośniaczką, z którą ożenił się w 1353 roku, dzieci doczekał się dopiero w latach 70. XIV wieku.

Pierwsza urodziła się Katarzyna Andegaweńska, która miała zostać żoną syna króla Francji, Karola V Mądrego – Ludwika Orleańskiego. Miała objąć po ojcu polski tron. Zmarła jednak w niewyjaśnionych okolicznościach w 1378 roku.

Drugą córką Ludwika Andegaweńskiego i Elżbiety Bośniaczki była Maria Andegaweńska, która była zaręczona z synem cesarza Karola IV Luksemburskiego – Zygmuntem. Po śmierci Katarzyny Andegaweńskiej to ona miała, decyzją ojca objąć po nim polski tron. Trzecią, najmłodszą córką Andegawena była Jadwiga, która krótko przed śmiercią najmłodszej siostry, Katarzyny Andegaweńskiej, została zaręczona z synem Leopolda III Habsburga – Wilhelmem.

Śmierć Ludwika Andegaweńskiego sprawiła, że owdowiała Elżbieta Bośniaczka zmieniła decyzję męża i postanowiła do Polski wysłać Jadwigę Andegaweńską, a na Węgrzech pozostawić Marię. Jadwiga miała w chwili śmierci ojca zaledwie 8 lat i nie było mowy o jej natychmiastowej podróży do Krakowa.

Elżbieta Bośniaczka przekładała planowany termin podróży swojej córki do Polski. Odwlekanie tego terminu mogło być spowodowane także tym, że zniecierpliwieni Polacy myśleli o wyborze na swojego króla Siemowita IV – Piasta mazowieckiego, który planował porwać Jadwigę Andegaweńską, w celu siłowego jej poślubienia!

Plany te zostały udaremnione, a najmłodsza córka Ludwika Andegaweńskiego, ostatecznie pojawiła się w Krakowie na jesieni 1384 roku. Została koronowana na króla Polski, 16 października 1384 roku. Nie było jednak mowy o tym, by jej mężem, a tym samym królem Polski iure uxoris, czyli z prawa żony, został Wilhelm Habsburg. Polska szlachta spojrzała w kierunku Litwy. Kraju, który był ostatnim bastionem pogaństwa, i który podobnie jak Polska zmagał się z Krzyżakami.

W sierpniu 1385 roku w Krewie pojawiła się polska delegacja, której misją było przekonanie Jagiełły do ożenku z Jadwigą Andegaweńską i objęcia polskiego tronu. Do tej pory polityka Jagiełły była zorientowana na Wschód. Przyszły król Polski miał ożenić się z córką wielkiego księcia moskiewskiego Dymitra Dońskiego. Połączone siły Wielkiego Księstwa Moskiewskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, miały wspólnie stawić czoło Złotej Ordzie.

Jednak oferta, którą przywieźli do Krewa Polacy sprawiła, że przed Jagiełłą otworzyły się nowe możliwości. Żeniąc się z Jadwigą Andegaweńską wkraczał do zachodnioeuropejskiego kręgu kulturowego. Od razu podpisał zobowiązanie poślubienia najmłodszej córki Ludwika Andegaweńskiego i Elżbiety Bośniaczki oraz przyjęcia chrztu w obrządku łacińskim. Zgodził się również zostać królem Polski, a nawet zapłacić odszkodowanie dla Habsburgów, które wynosiło 200.000 florenów za zerwane zaręczyny.

Gdy 18 lutego 1386 roku Jagiełło poślubił Jadwigę Andegaweńską, a następnie 4 marca 1386 roku został koronowany na króla Polski, Habsburgowie, a w ślad za nimi Krzyżacy nie mogli tego zaakceptować. Chrystianizacja Litwy sprawiała, że główny argument istnienia zakonu krzyżackiego, czyli nawracanie niewiernych, przestawał być zasadny.

Poza tym Wilhelm Habsburg, który w lutym 1386 przybył do Krakowa w celu skonsumowania związku z pełnoletnią (zgodnie z ówczesnymi standardami) już Jadwigą, został skutecznie powstrzymany przez polską szlachtę, ale i tak uważał się za męża Andegawenki. Oskarżał ją o bigamię i niewierność, a nawet nazywał ją… prostytutką!

Współrządy i małżeństwo najmłodszej córki Ludwika Węgierskiego z Jagiełłą trwały 13 lat. Jadwiga Andegaweńska miała zbyt wąską miednicę, co ustalili badacze w XIX wieku.

Ten defekt anatomiczny uniemożliwiał jej bezpieczny poród. Krótko mówiąc nigdy nie powinna być matką, ale musiała. Gdy 22 czerwca 1399 roku urodziła córkę – Elżbietę Bonifację, to była ona wątła, bo Andegawenka będąc w ciąży nie odżywiała się zbyt dobrze, ponieważ pościła. Córeczka zmarła 13 lipca 1399 roku, a matka cztery dni później.

Według legendy, to Jadwiga Andegaweńska miała polecić na łożu śmierci, aby jej mąż poślubił wnuczkę Kazimierza Wielkiego – Annę Cylejską i dzięki temu zachował prawa do polskiego tronu. Ten ślub odbył się 29 stycznia 1402 roku, natomiast koronacja Anny Cylejskiej na królową Polski odbyła się 25 lutego 1403 roku.

Z wnuczką Kazimierza Wielkiego, Władysław II Jagiełło doczekał się tylko jednej córki – Jadwigi Jagiellonki, która urodziła się 8 kwietnia 1408 roku. Przez większość życia była uznawana za następczynię ojca na polskim tronie. Królewna straciła jednak matkę w wieku 8 lat. Królowa Anna Cylejska zmarła w 1416 roku.

Po jej śmierci Jagiełło ożenił się po raz kolejny. Jego trzecią żoną została około 45-letnia wdowa, która miała za sobą już trzy małżeństwa – Elżbieta Granowska. Trzecie małżeństwo króla wywołało niemałe kontrowersje, ponieważ nowa królowa miała jedynie szlacheckie pochodzenie. Zmarła po trzech latach małżeństwa z Jagiełłą, w 1420 roku. Przyczyną jej śmierci była gruźlica.

W końcu, Władysław II Jagiełło, za namową swojego kuzyna – Witolda Kiejstutowicza, poślubił około 17-letnią Zofię Holszańską, która była krewną drugiej żony Witolda. Ich ślub odbył się 22 lutego 1422 roku, a po dwóch kolejnych latach odbyła się jej koronacja na królową Polski. W tym samym 1424 roku, urodził się Jagielle upragniony syn – Władysław, który do historii przeszedł jako Warneńczyk. Był pierwszym królewiczem, który urodził się w Królestwie Polskim od 114 lat!

Gdy królewicz miał zaledwie 10 lat, został koronowany na króla Polski. Był w dokładnie takim samym wieku, w jakim królem została Jadwiga Andegaweńska. W jego imieniu rządziła rada opiekuńcza, na której czele stał Zbigniew Oleśnicki.

Kiedy Warneńczyk miał 16 lat, został królem Węgier. Stało się to w 1440 roku. Po tym, jak rok wcześniej zmarł dotychczasowy węgierski monarcha – Albrecht II Habsburg. Na tron Madziarów wstąpił Warneńczyk w tym samym wieku, co ojciec Jadwigi Andegaweńskiej – Ludwik Węgierski.

Ponieważ po śmierci Albrechta II Habsburga – Elżbieta Luksemburska (córka Zygmunta Luksemburskiego i Barbary Cylejskiej) nie miała jeszcze syna, miała tylko dwie córki, a chciała zachować władzę na Węgrzech, pomyślała, że wyjdzie za Warneńczyka. Była jednak w ciąży i 22 lutego 1440 roku urodziła syna – Władysława Pogrobowca, którego jako niemowlę poleciła koronować na króla Węgier.

Jednak 8 marca 1440 roku na króla Węgier wybrano Warneńczyka i to on został węgierskim monarchą. Unieważniono koronację Władysława Pogrobowca i koronowano starszego syna Jagiełły. Zawarł on jednak porozumienie z Elżbietą Luksemburską, że jeśli umrze bezpotomnie, to korona św. Stefana przejdzie na Władysława Pogrobowca.

Tymczasem Elżbieta Luksemburska zmarła niespodziewanie w 1442 roku. Kroniki austriackie donosiły, że to Władysław Warneńczyk stał za śmiercią niedoszłej żony. Miał jej podarować w prezencie zatrutą szubę przetykaną sobolami. Gdy król odjechał, córka Zygmunta Luksemburskiego dostała biegunki i wymiotów, po czym zmarła, Nie ma pewności czy to rzeczywiście syn Jagiełły uśmiercił Elżbietę. Przyczyną mogło być również to, że nie przestrzegała zasad higieny.

Stosunki Węgier z Imperium Osmańskim były złe jeszcze za życia Jadwigi Andegaweńskiej. W 1396 roku, doszło do bitwy pod Nikopolis, w której Zygmunt Luksemburski poniósł druzgocącą klęskę. Pojawiły się nawet plotki, że ten prawnuk Kazimierza Wielkiego nie przeżył tego starcia, co sprawiło, że o tron węgierski zaczęli się starać Habsburgowie. Oczywiście Zygmunt Luksemburski żył nadal.

Porażka spod Nikopolis nie przestraszyła jednak strony chrześcijańska. Za panowania Władysława Warneńczyka, konflikt z Imperium Osmańskim narastał.

Mimo że w 1443 roku doszło do zawarcia pokoju segedyńskiego, w którym Warneńczyk zobowiązywał się nie atakować Murada II przez okres 10 lat, to szybko wycofał się z tej obietnicy. Za namową legata papieskiego na Węgrzech – J. Cesariniego, który działał z polecenia papieża Eugeniusza IV, starszy syn Jagiełły zerwał porozumienie i 10 listopada 1444 roku doszło do bitwy pod Warną.

Siły, którymi dysponował polsko-węgierski monarcha były o wiele mniejsze, niż te którymi dysponowało Imperium Osmańskie. Młodemu monarsze pomagał w walce Jan Hunyady, którego syn – Maciej Korwin został później królem Węgier.

O ile na początku bitwy, strona chrześcijańska odnosiła sukcesy, to jednak w ostatecznym rozrachunku poniosła klęskę. W bitwie zginął nie tylko Władysław Warneńczyk, ale też papieski legat – Cesarini. Starszy syn Jagiełły został okrzyknięty ostatnim krzyżowcem Europy, a jego legenda nigdy nie umarła i na długo po bitwie wierzono, że jednak przeżył.

Warneńczyk miał do wykonania misję. Polegała ona na ocaleniu Europy przed „zalaniem” jej przez islam. Misja się nie powiodła, gdyż król przegrał decydujące starcie. Zyskał miano „ostatniego krzyżowca Europy”. Powiodła się natomiast misja Jadwigi Andegaweńskiej, która dokonała chrystianizacji Litwy, a unia polsko-litewska przetrwała cztery stulecia! Jadwiga jest dziś natomiast świętą Kościoła katolickiego.

• Halecki O., Jadwiga Andegaweńska i kształtowanie się Europy Środkowowschodniej, przekł. Maria Borowska-Sobotka, Kraków 2000.