Kapelusze, które doprowadziły do masakry. Zapomniana rzeź w Indiach

Na przełomie 1805 i 1806 roku Kompania Wschodnioindyjska narzuciła żołnierzom indyjskim nowe zasady umundurowania. Hinduistom zakazano noszenia tradycyjnych znaków na czole, muzułmanom polecono obciąć brody i wąsy.

Największą złość wywołał obowiązek noszenia europejskich kapeluszy, które kojarzono z chrześcijańską konwersją oraz całkowitym odrzuceniem dawnych rytuałów religijnych. Indyjscy żołnierze odebrali te zmiany jako zamach na ich godność i tożsamość, obawiając się próby siłowego, religijnego podporządkowania przez kolonizatorów.

Dodatkowym źródłem napięć była obecność w Vellore członków zamkniętej rodziny Tipu Sultana, zdetronizowanego władcy Mysore, który do końca budził nadzieje na powrót indyjskiej suwerenności.

Kiedy w maju 1806 roku kilkoro buntowników publicznie sprzeciwiło się zasadom, brytyjscy dowódcy odpowiedzieli surowymi karami. Buntownicy otrzymali dziesiątki batów i zostali wyrzuceni ze służby. Decyzja dodatkowo wzmogła chęć zemsty i pragnienie buntu.

Zamieszanie rozpoczęło się nocą 10 lipca 1806 roku. Sipajowie, korzystając z obecności rodziny Tipu Sultana i zamieszania wokół planowanego paradnego dnia jednostek, zgromadzili się w twierdzy Vellore. W kilka godzin zmasakrowali czternastu oficerów i ponad sto brytyjskich żołnierzy, głównie podczas snu w koszarach. Śmierć poniósł także komendant fortu – pułkownik St John Fancourt.

Buntownicy wznieśli nad twierdzą flagę Mysore, próbując przywrócić dawną władzę indyjską. Wielu zwolenników Tipu Sultana przyłączyło się do powstańców, jednak żadna z głównych postaci nie podjęła prób dowodzenia rebelią w dłuższej perspektywie.

Mimo początkowych sukcesów sytuacja buntowników szybko się pogorszyła, gdy dotarła brytyjska odsiecz dowodzona przez kapitana Roberta Rollo Gillespie.

Atak jednostek brytyjskich był bezwzględny. Major Coopes, ocalały z pierwotnej masakry, zaalarmował garnizon Arcot, który natychmiast ruszył do Vellore. Brytyjskie siły odbiły fort w ciągu kilkunastu godzin. Gillespie poprowadził europejski oddział w zaciętej walce, podczas której kilkuset sipajów poległo w walce lub zostało rozstrzelanych na miejscu po kapitulacji.

Brytyjczycy brutalnie spacyfikowali rebelię, nie dając szans na dalsze powstania. Ponad stu mieszkańców Indii zamordowano natychmiast po kapitulacji, setki innych czekały sądy wojenne i publiczne egzekucje – niektórych przywiązano nawet do luf dział i zginęli w męczarniach.

Władze kolonialne w odpowiedzi usunęły rodzinę Tipu Sultana z Vellore i zaostrzyły środki kontroli wobec sipajów. Władze brytyjskie odwołały gubernatora Madrasu Williama Bentincka oraz generała Johna Cradocka, który nakazał noszenie kontrowersyjnego ubioru, by nie dopuścić do następnej rebelii tego kalibru.

Europa i Indie zrozumiały, że wybuch rebelii pokazał ogromne napięcia nie tylko między dominacją kolonialną a lokalnymi tradycjami, ale także wewnętrzny gniew wobec narzucanych siłowo zmian obyczajowych.

Bunt w Vellore pozostał w indyjskiej pamięci jako pierwszy akt masowego oporu przeciwko brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej. Bezpośrednio wpłynął na politykę imperium i przygotował grunt pod wielki bunt sipajów z 1857 roku, gdzie opór wobec narzuconych rozkazów i religijnej dyskryminacji objął już całe Indie.