Królowa romansowała z lekarzem męża. Wygnano ją z Danii

Johann Friedrich Struensee przyjechał na duński dwór jako osobisty lekarz Chrystiana VII. W ciągu kilku lat zdobył zaufanie monarchy, został kochankiem królowej i przejął faktyczne kierownictwo nad sprawami państwa. Wprowadzał reformy inspirowane oświeceniem, lecz jego pozycja budziła coraz większą wrogość. W styczniu 1772 roku dworski spisek zakończył jego rządy, a trzy miesiące później lekarza stracono.

Johann Friedrich Struensee na portrecie z 1824 roku, będącym kopią wcześniejszego obrazu Jensa JuelaJohann Friedrich Struensee na portrecie z 1824 roku, będącym kopią wcześniejszego obrazu Jensa Juela
Źródło zdjęć: © Domena publiczna | Hans Hansen, według Jensa Juela

Potrzebny lekarz

Struensee pochodził z Halle, gdzie zdobył wykształcenie medyczne. Pracował następnie w Altonie, zajmując się leczeniem miejscowych mieszkańców i prowadząc prywatną praktykę. Opinia zdolnego lekarza otworzyła mu drogę do otoczenia duńskiego monarchy.

W 1768 roku towarzyszył Chrystianowi VII podczas zagranicznej podróży. Król cierpiał na poważne zaburzenia psychiczne, a Struensee potrafił go uspokajać i zdobywać jego zaufanie. Po zakończeniu wyjazdu pozostał przy władcy jako osobisty lekarz.

Dzięki temu miał stały dostęp do monarchy, którego decyzje wymagały formalnej królewskiej aprobaty. Coraz częściej uczestniczył w przygotowywaniu dokumentów i rozstrzyganiu spraw państwowych.

Od 1770 roku jego wpływy były już tak duże, że faktycznie kierował rządami Danii w imieniu Chrystiana.

Romans

Żoną duńskiego króla była Karolina Matylda, młodsza siostra brytyjskiego monarchy Jerzego III. Przybyła do Danii w bardzo młodym wieku, a małżeństwo z Chrystianem nie przyniosło jej oczekiwanej bliskości.

Z czasem związała się ze Struenseem, z którym łączyły ją również zainteresowania i poglądy.

W 1771 roku królowa urodziła Luizę Augustę. Oficjalnie dziewczynka była córką Chrystiana VII, lecz już wówczas pojawiały się podejrzenia, że jej biologicznym ojcem jest Struensee.

Prawdopodobieństwo takiego ojcostwa bywa podnoszone również w późniejszych opracowaniach, ale nie zostało bezspornie ustalone.

Romans zapewniał lekarzowi dodatkową bliskość z rodziną królewską, jednocześnie narażając go na oskarżenia o przekraczanie granic swojej pozycji. Nie dysponował własnym prawem do korony ani niezależnym zapleczem dynastycznym. Jego możliwości polityczne opierały się przede wszystkim na relacjach z królem i królową.

Reformy i ich przeciwnicy

Struensee zamierzał unowocześnić duńskie instytucje zgodnie z ideami oświecenia. W krótkim czasie doprowadził do wydania licznych rozporządzeń dotyczących administracji, sądownictwa i finansów państwa. Zniesiono cenzurę oraz tortury, a funkcjonowanie urzędów poddano zmianom.

Reorganizacja oznaczała również ograniczanie wydatków, likwidowanie stanowisk i redukowanie wcześniej przyznanych świadczeń. Dla ludzi, którzy tracili posady lub dochody, reformy nie były wyłącznie sporem o nowoczesne zasady rządzenia. Uderzały bezpośrednio w ich interesy.

Początkowa swoboda publikacji umożliwiła krytykom otwarte atakowanie Struenseego. Władze zaczęły później ponownie ograniczać tę wolność, pokazując, że deklarowane zasady i praktyka jego rządów nie zawsze były zgodne.

Przeciwnicy lekarza łączyli zarzuty polityczne z wiadomościami o jego związku z królową. Mogli przedstawiać go jednocześnie jako człowieka bezprawnie przejmującego królewskie kompetencje i naruszającego zasady życia dworskiego.

Niezadowolenie urzędników pozbawianych przywilejów zwiększało liczbę osób gotowych poprzeć jego obalenie.

Nocny przewrót

Przeciwnicy Struenseego skupili się wokół Juliany Marii, macochy Chrystiana VII. W nocy z 16 na 17 stycznia 1772 roku przeprowadzili przewrót i aresztowali lekarza wraz z jego współpracownikami. Karolinę Matyldę również pozbawiono wolności.

Struensee został oskarżony o uzurpowanie sobie władzy i przestępstwa przeciw majestatowi. Jego romans z królową odegrał ważną rolę w sprawie, ale nie był jedyną przyczyną upadku. O losie lekarza przesądziły także konflikty o sposób sprawowania rządów i interesy dworskich stronnictw.

28 kwietnia 1772 roku Struenseego ścięto w Kopenhadze. Tego samego dnia stracono jego bliskiego współpracownika Enevolda Brandta. Znaczną część wprowadzonych wcześniej reform cofnięto.

Małżeństwo Chrystiana VII i Karoliny Matyldy rozwiązano. Królową najpierw uwięziono w zamku Kronborg, a następnie odesłano do Celle, gdzie miała żyć bez dzieci pozostawionych w Danii. Zmarła tam w 1775 roku, mając zaledwie 23 lata.

Wybrane dla Ciebie