Młodość Barbary Radziwiłłówny. Co robiła, zanim została królową i legendą?

Mimo bogactwa i pozycji, w jakiej znajdowała się rodzina Radziwiłłów, życie Barbary w dzieciństwie nie było przesycone luksusem w dzisiejszym rozumieniu. Dwór magnacki, choć okazały, rządził się surowymi, często średniowiecznymi obyczajami. Wychowanie dziewczyny było podporządkowane tradycjom, które kładły nacisk na przygotowanie jej do roli posłusznej żony i zaradnej gospodyni. Nie przewidywano dla niej edukacji na poziomie filozoficznym czy humanistycznym, typowej dla renesansowych elit europejskich, lecz skupiano się na praktycznych umiejętnościach domowych i dworskich.

W tym kontekście Barbara uczyła się haftu, zarządzania służbą oraz podstaw etykiety, choć jej świat pozostawał raczej prowincjonalny i odległy od dworskich salonów Krakowa czy Wiednia. Jej wychowanie było raczej osadzone w tradycji litewskiej magnaterii, gdzie obowiązywały rygorystyczne normy i surowa dyscyplina.

Wielki dom Radziwiłłów w Wilnie, gdzie Barbara spędzała dzieciństwo, był miejscem przestronnym i wygodnym, choć nie pozbawionym rygoru. Komnaty były bogato urządzone, z kobiercami i kołdrami z drogocennych materiałów, co świadczyło o wysokim statusie rodziny. Mimo to, życie codzienne nie przypominało bajkowej sielanki – surowe obyczaje i wymagania stawiały przed młodą dziewczyną wiele wyzwań.

Barbara dbała o higienę osobistą, co było wówczas rzadkością, i cechowała się smukłą, proporcjonalną sylwetką. Badania kości wykazały, że była prawdopodobnie wyższa niż przeciętna kobieta swoich czasów. Jej uroda, podkreślana przez współczesnych, była uważana za niezwykłą – pełne, równe zęby i harmonijne rysy twarzy budziły podziw i zazdrość.

Charakter Barbary kształtował się w atmosferze rodzinnej, gdzie wykazywała się pogodą ducha, towarzyskością i zamiłowaniem do zabawy. Pisała barwne listy, świadczące o jej inteligencji i dobrej znajomości języka polskiego. Była katoliczką, choć nie fanatyczną; wykazywała raczej postawę tolerancyjną wobec innych wyznań, co wyróżniało ją spośród wielu ówczesnych arystokratek.

Wychowanie Barbary obejmowało także naukę kokieterii i rozumienia męskiej natury, co w późniejszym życiu miało ogromne znaczenie. Potrafiła oceniać ludzi i sytuacje z własnej perspektywy, była silną osobowością, a jednocześnie wrażliwą na krzywdę innych. Jej niechęć do przemocy i gwałtu świadczy o głębokiej empatii i moralności.

Polecamy również: Jadwiga Jagiellonka. Niepełnosprawna córka Zygmunta Starego

W młodości Barbara wyszła za mąż za Stanisława Gasztołda, wojewodę nowogródzkiego, co było zgodne z ówczesnymi zwyczajami zawierania małżeństw między magnackimi rodami. Małżeństwo to trwało jednak krótko – Gasztołd zmarł po kilku latach, pozostawiając Barbarę młodą wdową. Ten okres jej życia był przełomowy, ponieważ powrót do rodzinnego Wilna umożliwił jej ponowne wejście do centrum litewskiej magnaterii.

W Wilnie Barbara mieszkała pod opieką brata, Mikołaja Radziwiłła, zwanego Rudym, który pełnił ważną funkcję marszałka wielkiego litewskiego. To właśnie w tym czasie los zetknął ją z młodym królewiczem Zygmuntem Augustem. Ich związek, początkowo skryty i kontrowersyjny, miał ogromne znaczenie dla historii Polski i Litwy.

Polecamy również: Elżbieta Habsburżanka. Nieszczęśliwa żona Zygmunta II Augusta

• Besala J., Barbara Radziwiłłówna i Zygmunt August, Świat Książki, 2007.
• Kuchowicz Z., Barbara Radziwiłłówna, Wydawnictwo Łódzkie, 1989.
• Janicki K., Damy złotego wieku, Kraków 2021.