Oblężenie Malty (1565). Jak garstka rycerzy zatrzymała potęgę Osmanów

W tym wszystkim Malta była kluczowym punktem. Położona między Sycylią a Afryką Północną pozwalała kontrolować szlaki handlowe i blokować morskie ekspedycje Osmanów. Była też siedzibą zakonu joannitów, który od lat prowadził wojnę z muzułmanami.

Sulejman Wspaniały doskonale zdawał sobie sprawę ze strategicznego położenia Malty. Dopóki wyspa pozostawała w rękach zakonu, chrześcijanie mieli bazę, z której mogli atakować tureckie statki i przeszkadzać w ekspansji imperium. Było jasne – aby całkowicie przejąć kontrolę nad Morzem Śródziemnym, Malta musiała upaść.

Obrona Malty spoczywała na barkach wielkiego mistrza zakonu joannitów Jeana Parisota de La Valette’a. Jako weteran wielu bitew dobrze wiedział, że jedyną szansą na zwycięstwo jest wytrzymanie oblężenia wyspy do momentu przybycia odsieczy z kontynentu.

Jego armia liczyła 6 tysięcy ludzi. Połowę stanowili maltańscy ochotnicy i najemnicy z różnych stron Europy. Resztę wojska tworzyli joannici, którzy ślubowali bronić chrześcijaństwa do ostatniej kropli krwi. Przeciwko nim Sulejman wysłał siły liczące nawet do 40 tysięcy żołnierzy.

Na czele tureckiej ekspedycji stanęło dwóch doświadczonych: Mustafa Pasza i Pijale Pasza. Wspierał ich legendarny korsarz Dragut – najskuteczniejszy muzułmański pirat swoich czasów. Ich plan był prosty: błyskawicznie przejąć kluczowe fortyfikacje i zmusić joannitów do kapitulacji.

18 maja 1565 roku flota osmańska zarzuciła kotwice u wybrzeży Malty. W pierwszej kolejności Osmanowie postanowili zdobyć Fort św. Elma. Była to niewielka twierdza kontrolująca wejście do Wielkiego Portu.

Mustafa Pasza spodziewał się, że zdobycie fortu zajmie maksymalnie kilka dni. To miała być szybka demonstracja siły, która złamie ducha obrońców. Tymczasem rzeczywistość okazała się inna. Joannici bronili się zaciekle, odpierając atak za atakiem.

Bitwa o Fort św. Elma trwała cały miesiąc. W końcu 23 czerwca fort padł. Ale to Osmanowie zapłacili za to straszliwą cenę – 6 tysięcy zabitych, w tym sam Dragut, który zginął od artyleryjskiej kuli.

Po upadku św. Elma tureckie wojska skierowały się na główne bastiony obrony – Birgu i Sengleę. To tutaj decydowały się losy oblężenia.

Walki były brutalne. Osmanowie bombardowali mury z setek dział, a każda próba szturmu kończyła się morzem trupów. W pewnym momencie udało im się nawet wedrzeć do Birgu, ale wtedy zdarzyło się coś nieoczekiwanego – joannici i Maltańczycy rzucili się do desperackiego kontrataku.

Bitwa rozegrała się w wąskich uliczkach, gdzie każdy budynek stawał się twierdzą. Wkrótce Turcy zaczęli tracić impet. Brakowało im wody, morale spadało, a choroby dziesiątkowały szeregi.

We wrześniu na wyspie pojawiły się długo wyczekiwane posiłki. Widząc zbliżające się oddziały, Mustafa Pasza podjął decyzję o wycofaniu się. Po ponad trzech miesiącach oblężenia Osmanowie zostawili za sobą tysiące martwych żołnierzy i ponieśli klęskę, której nikt się nie spodziewał.

Upadek Malty oznaczałby początek tureckiej dominacji na Morzu Śródziemnym. Zwycięstwo joannitów pokazało jednak, że Osmanowie nie są niepokonani.

Po oblężeniu Malta została umocniona jak nigdy wcześniej. Powstała nowa stolica, Valletta, nazwana na cześć wielkiego mistrza de La Valette’a.

Wyspa stała się nie tylko symbolem oporu, ale też kluczowym bastionem chrześcijaństwa. Przez kolejne wieki joannici kontrolowali ją, aż do czasów Napoleona.

• Zieliński A., Malta 1565, Warszawa 2004.