Operacja "Cowboy". Amerykanie i Niemcy wspólnie ratowali konie

W czasie II wojny światowej Niemcy zgromadzili w stadninie Hostau konie pochodzące z różnych europejskich hodowli. Wśród zwierząt znajdowały się lipicany, rasa od stuleci związana z tradycją klasycznego jeździectwa.

Szczególne znaczenie miały konie hodowane na potrzeby wiedeńskiej Hiszpańskiej Szkoły Jazdy, słynącej z pokazów wymagających wieloletniego szkolenia.

W Hostau przebywały jednak nie tylko ogiery przygotowywane do występów. Dużą wartość przedstawiały również klacze hodowlane, od których zależało zachowanie poszczególnych linii, oraz źrebięta stanowiące przyszłość stad. Utrata tych zwierząt mogła oznaczać nieodwracalne straty dla europejskiej hodowli.

Wśród koni sprowadzonych do Hostau znalazły się także araby wywiezione z Janowa Podlaskiego. Słynna polska stadnina poniosła podczas wojny poważne straty, a los jej zwierząt zależał od sytuacji na froncie. Ewakuacja Hostau miała więc znaczenie również dla historii polskiej hodowli koni.

Wiosną 1945 roku klęska III Rzeszy była już przesądzona. Wojska alianckie nacierały na Niemcy z zachodu, podczas gdy Armia Czerwona posuwała się od wschodu. W rejonie stadniny nadal znajdowały się jednak uzbrojone niemieckie oddziały, a dalsze losy zwierząt pozostawały niepewne.

Opiekunowie koni obawiali się, że po wkroczeniu wojsk sowieckich stada zostaną rozproszone, zarekwirowane lub przeznaczone na ubój. Zaczęli szukać sposobu na przekazanie zwierząt Amerykanom, którzy zbliżali się do Hostau. Wymagało to jednak porozumienia z żołnierzami armii pozostających w stanie wojny.

Po stronie amerykańskiej ważną rolę odegrał pułkownik Charles Hancock Reed, dowódca 2. Grupy Kawalerii. Choć jego jednostka była już formacją zmechanizowaną, oficer doskonale znał tradycje kawaleryjskie i rozumiał znaczenie cennych koni hodowlanych.

Kontakt z Amerykanami nawiązali przedstawiciele strony niemieckiej, m.in. oficer Walter Holters oraz Hubert Rudofsky, kierujący stadniną. Rozmowy dotyczyły możliwości bezpiecznego przejęcia obiektu i wyprowadzenia zwierząt poza zagrożony teren.

Obu stronom zależało na uniknięciu walk w bezpośrednim sąsiedztwie stajni. Ostrzał lub przypadkowy pożar mógł doprowadzić do śmierci setek koni, a zniszczenie zabudowań dodatkowo utrudniłoby ich ewakuację.

Sytuację komplikowało jednak to, że nie wszystkie niemieckie jednostki działające w okolicy zamierzały podporządkować się zawartemu porozumieniu.

28 kwietnia 1945 roku oddziały amerykańskie pod dowództwem majora Roberta Andrewsa wkroczyły w rejon Hostau. Żołnierze musieli zabezpieczyć stadninę i jej otoczenie, a jednocześnie liczyć się z możliwością starcia z przeciwnikiem. W pobliżu nadal znajdowały się oddziały Waffen-SS, które nie zamierzały dobrowolnie oddać terenu.

Doszło do walk, podczas których z Amerykanami współdziałali również niemieccy wojskowi gotowi pomóc w ratowaniu koni. Do przedsięwzięcia włączyli się ponadto uwolnieni jeńcy alianccy. Wspólnie zabezpieczano teren stadniny i przygotowywano zwierzęta do dalszej drogi.

Przejęcie Hostau było dopiero początkiem trudnego zadania. W stadninie znajdowały się setki koni, które należało wyprowadzić z rejonu zbliżającego się frontu. Nie wszystkie mogły jednak pokonać długi dystans samodzielnie.

Szczególną opieką trzeba było otoczyć ciężarne klacze oraz młode źrebięta. Zwierzęta potrzebowały odpowiedniej ilości paszy i wody, a także ludzi potrafiących się nimi zajmować. Przemarsz tak licznego stada wymagał starannej organizacji i zabezpieczenia drogi.

Rozpoczęto poszukiwanie pojazdów, którymi można było przewieźć konie niezdolne do długiej wędrówki. Pozostałe miały przemieszczać się pod opieką żołnierzy oraz pracowników stadniny. W działaniach uczestniczyli zarówno Amerykanie, jak i niemiecki personel znający poszczególne zwierzęta i ich potrzeby.

Ostatecznie stado udało się przenieść na zachód, do części Niemiec kontrolowanej przez wojska amerykańskie. Ewakuacja nie była jednak jednorazowym przedsięwzięciem zakończonym w chwili zajęcia stadniny. Kolejne działania prowadzono jeszcze w maju 1945 roku, już po rozpoczęciu operacji pod koniec kwietnia.

Ratowanie koni odbywało się w warunkach wojennych i pociągnęło za sobą ofiary wśród żołnierzy. W walkach związanych z operacją zginęli dwaj Amerykanie: Raymond E. Manz i Owen W. Sutton. Ich pamięć upamiętniono w czeskim Růžovie, jednym z miejsc, w których toczyły się starcia podczas akcji.