Raisa Gorbaczowa. Kobieta, która zmieniła oblicze Kremla

Ukończyła szkołę średnią ze złotym medalem i w 1949 roku rozpoczęła studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Moskiewskiego. Na prestiżowy uniwersytet dostała się bez egzaminów wstępnych. Miała jasno określone cele, a filozofia nie była wyborem przypadkowym. Raisę fascynowała bowiem refleksja nad społeczeństwem, strukturami i ideami.

W czasie studiów Raisa zakochała się w Anatoliju Zareckim, studencie fizyki. Ich związek nie przetrwał – matka chłopaka nie zaakceptowała Raisy jako przyszłej synowej.

To rozczarowanie pozostawiło ślad w jej sercu. Gdy po raz pierwszy spotkała Michaiła Gorbaczowa na wieczorku tanecznym, nie było mowy o „miłości od pierwszego wejrzenia”. Wręcz przeciwnie – dwa razy dała mu kosza!

Ale Michaił był uparty. „Chciałem być tam, gdzie ona jest” – pisał później. I dopiął swego. W 1953 roku wzięli ślub. Niedługo później na świat przyszła ich jedyna córka, Irina.

Po studiach Gorbaczowie przenieśli się do Stawropola. Michaił zaczął wspinać się po szczeblach kariery partyjnej, a Raisa podjęła pracę jako wykładowczyni w Instytucie Rolniczym. Uczyła filozofii i socjologii, badała warunki życia ludności wiejskiej.

Jej praca naukowa dotyczyła tematów wtedy rzadko podejmowanych: przemian społecznych i codzienności zwykłych ludzi. Obroniła doktorat, zyskując opinię solidnej badaczki.

W 1978 roku, gdy Gorbaczowa wezwano do Moskwy, Raisa również przeniosła się do stolicy. Została pracownicą Instytutu Filozofii Akademii Nauk ZSRR. Nadal pozostawała aktywna naukowo, ale też coraz częściej pojawiała się u boku męża.

Gdy Michaił Gorbaczow objął władzę w 1985 roku, Związek Radziecki wkroczył w erę pieriestrojki i głasnosti, okresu reform i otwartości. Ale nie tylko polityka się zmieniała. Zmieniła się też rola żony przywódcy. Raisa Gorbaczowa towarzyszyła mężowi niemal wszędzie. Uczestniczyła w spotkaniach z zagranicznymi liderami, rozmawiała z dziennikarzami, udzielała się charytatywnie.

Dla wielu mieszkańców ZSRR jej obecność była szokiem. Poprzednie pierwsze damy pozostawały w cieniu, nie wypowiadały się publicznie, nie istniały w mediach. Raisa była ich przeciwieństwem: wykształcona, elokwentna, zawsze elegancka. Stała się nie tylko symbolem zmian, ale też nowym obiektem medialnym.

Polecamy również: Rodzice Lenina. Kim byli ludzie, którzy wychowali zbrodniarza?

Jej styl był komentowany zarówno w ZSRR, jak i na Zachodzie. Zachodni dziennikarze widzieli w niej pierwszą radziecką damę na poziomie europejskim. Ludmiła Putina wspominała, że kobiety w Rosji zazdrościły jej stylu. Ale w ojczyźnie nie wszyscy byli zachwyceni.

Wiele osób zarzucało Raisie oderwanie od rzeczywistości. Krytykowano ją za zbytni przepych, za występowanie w zachodnich kreacjach, za to, że zabiera głos w sprawach polityki, choć nie miała formalnego mandatu. Była pierwszą damą, która nie bała się mówić, co myśli – i być może dlatego tak bardzo polaryzowała opinię publiczną.

Polecamy również: Śmierć Lenina. Na co zmarł twórca ZSRR?

Po rozpadzie ZSRR i odejściu Michaiła z polityki, Raisa wycofała się z życia publicznego. Zajęła się działalnością charytatywną i wspieraniem kultury. W 1999 roku zdiagnozowano u niej białaczkę. Leczyła się w Niemczech, ale mimo starań lekarzy zmarła 20 września 1999 roku w wieku 67 lat.

Michaił Gorbaczow do końca życia nie wybaczył sobie, że nie zdążyli porozmawiać przed jej śmiercią. „Przeszliśmy przez całe życie trzymając się za ręce” – mówił później. Ich związek uchodził za jeden z najbardziej partnerskich w historii przywódców ZSRR.

Polecamy również: Śmierć Breżniewa. Czy naprawdę zmarł na zawał?

• Andriej Graczow, Gorbaczow, Warszawa 2003.
• Dorota Falkowska, Raisa była jedyną i największą miłością Michaiła Gorbaczowa. Przeżyli razem ponad 50 lat [https://viva.pl/ludzie/niezwykle-historie/raisa-byla-jedyna-i-najwieksza-miloscia-michaila-gorbaczowa-przezyli-razem-ponad-50-lat-135885-r1/].