Śmierć gen. Sikorskiego. Historia, która wciąż budzi spory

Od jesieni 1939 r. Władysław Sikorski pełnił dwie najważniejsze funkcje w polskich władzach emigracyjnych. Był premierem rządu na uchodźstwie i naczelnym wodzem Polskich Sił Zbrojnych. Jego pozycja miała ogromne znaczenie zarówno dla wojska, jak i polskiej polityki zagranicznej.

Latem 1943 r. generał wracał z inspekcji polskich jednostek stacjonujących na Bliskim Wschodzie. Podczas podróży zatrzymał się na Gibraltarze, gdzie znajdowała się ważna brytyjska baza wojskowa.

Do dalszego lotu przygotowano bombowiec B-24 Liberator o oznaczeniu AL523. Na pokładzie znalazło się 17 osób, wśród nich Sikorski, generał Tadeusz Klimecki, pułkownik Andrzej Marecki oraz brytyjski parlamentarzysta Victor Cazalet. Generałowi towarzyszyła również córka, Zofia Leśniowska.

Samolot pilotował Eduard Prchal, doświadczony czeski lotnik służący w brytyjskim RAF-ie.

W nocy z 4 na 5 lipca 1943 r. Liberator rozpoczął start z gibraltarskiego lotniska. Maszyna oderwała się od pasa, ale niemal natychmiast zaczęła tracić wysokość.

Zaledwie 16 sekund po starcie samolot uderzył w morze niedaleko końca pasa startowego. Na miejsce skierowano ekipy ratunkowe.

Spośród 17 osób znajdujących się na pokładzie przeżył jedynie pilot. Prchala wydobyto z wody i przewieziono do szpitala.

Ciało Sikorskiego odnaleziono jeszcze tej samej nocy. W kolejnych dniach wydobyto zwłoki ośmiu innych ofiar. Nie wszystkich udało się jednak odnaleźć. Wśród zaginionych pozostała córka generała, Zofia Leśniowska.

Wiadomość o śmierci Sikorskiego przekazał do Londynu Ludwik Łubieński. Katastrofa pozbawiła polski rząd na uchodźstwie najważniejszego przywódcy w wyjątkowo trudnym momencie wojny. Stosunki ze Związkiem Sowieckim były już wówczas zerwane, a relacje z zachodnimi sojusznikami pozostawały napięte.

Brytyjczycy szybko powołali komisję RAF-u, która miała ustalić przyczyny katastrofy. Śledczy uznali, że do wypadku doprowadziło zablokowanie steru wysokości, uniemożliwiające pilotowi prawidłowe kierowanie samolotem. Wykluczyli przy tym sabotaż.

Raport nie rozwiał jednak wszystkich wątpliwości. Część polskich polityków i wojskowych kwestionowała ustalenia Brytyjczyków, wskazując na niewyjaśnione okoliczności ostatnich chwil lotu.

Polska komisja zajęła ostrożniejsze stanowisko. Stwierdziła, że dostępne materiały nie pozwalają jednoznacznie określić przyczyny katastrofy. Zamach uznano za mało prawdopodobny, ale nie wykluczono go całkowicie.

Rozbieżności między raportami sprzyjały powstawaniu kolejnych hipotez. W środowiskach emigracyjnych podejrzenia kierowano nawet pod adresem generała Władysława Andersa i brytyjskiego premiera Winstona Churchilla. Nie znaleziono jednak dowodów potwierdzających ich udział w jakimkolwiek spisku.

Przez następne dziesięciolecia pojawiały się kolejne sensacyjne relacje. W 1967 r. David Irving opublikował książkę poświęconą hipotezie zamachu na Sikorskiego. Inne publikacje przedstawiały historie o tajnych agentach i sabotażystach, którzy mieli doprowadzić do śmierci generała.

Żadnej z tych wersji nie udało się przekonująco udowodnić. Spekulacjom sprzyjał natomiast ograniczony dostęp do części brytyjskiej dokumentacji dotyczącej katastrofy.

Po wstępnych oględzinach na Gibraltarze ciało Sikorskiego przewieziono do Wielkiej Brytanii na pokładzie niszczyciela ORP "Orkan". Generała pochowano na Cmentarzu Lotników Polskich w Newark, gdzie jego grób stał się ważnym miejscem pamięci polskiej emigracji.

Władze PRL kilkakrotnie podejmowały starania o sprowadzenie szczątków do Polski. Na Wawelu przygotowano nawet sarkofag, ale do przeniesienia zwłok doszło dopiero po upadku komunizmu.

W 1993 r., w 50. rocznicę katastrofy, przeprowadzono ekshumację. Okazało się, że szczątki generała zachowały się w stosunkowo dobrym stanie dzięki naturalnej mumifikacji.

Podczas oględzin zauważono złamania kości, ale nie przeprowadzono wówczas badań pozwalających rozstrzygnąć, w jakich okolicznościach powstały obrażenia. Nadal pojawiały się więc przypuszczenia, że Sikorski mógł zostać zaatakowany jeszcze przed katastrofą.

W 2008 r. Instytut Pamięci Narodowej zlecił ponowne badania szczątków generała. Specjaliści stwierdzili liczne obrażenia czaszki, klatki piersiowej i kończyn.

Wyniki wskazywały, że urazy powstały w następstwie katastrofy lotniczej. Nie znaleziono dowodów potwierdzających, że Sikorski został wcześniej zastrzelony, uduszony lub zabity w inny sposób.

Po zakończeniu badań szczątki ponownie złożono w krypcie na Wawelu. Postępowanie prowadzone przez IPN zostało ostatecznie umorzone.