Święta Kinga i Bolesław Wstydliwy. Małżeństwo, które złamało konwenanse

Święta Kinga pojawiła się na świecie w 1234 roku jako córka króla Węgier Beli IV i Marii Laskariny, córki cesarza nicejskiego Teodora. Już w wieku pięciu lat przybyła do Polski, gdzie zaręczono ją z dziedzicem tronu krakowskiego, księciem Bolesławem V Wstydliwym, synem zmarłego w tragicznych okolicznościach księcia krakowskiego Leszka Białego.

Wybranka Bolesława wyrosła w przyszłości na piękną i elokwentną kobietę, umiejącą posługiwać się kilkoma językami, w tym polskim. Według żywotów św. Kingi, w zbliżeniu między dworem polskim a węgierskim pomogła siostra Bolesława, Salomea, która namówiła córkę Beli do wyjazdu do Polski. W rzeczywistości – jak przekonują badacze – na ślubie tym zależało głównie panom krakowskim, mogącym czerpać rozliczne korzyści z sojuszu z państwem Arpadów.

Kiedy Kinga osiągnęła wiek sprawny (12 lat), wyszła za mąż za Bolesława Wstydliwego. Uroczystości ślubne odbyły się w Krakowie, dokąd ściągnęły tłumy gości, bawiących się niemal bez przerwy przez dwanaście dni. Tak przynajmniej widział to z perspektywy XV wieku nasz wielki dziejopis Jan Długosz, który niekiedy fantazjował w spisanych przez siebie „Rocznikach”.

Bolesław Wstydliwy, wiążąc się z Arpadówną, otrzymał olbrzymi posag, który – według źródeł – wynosił 40 tysięcy grzywien. Ale nie chyba to było najważniejsze dla syna Leszka Białego, ponieważ dzięki małżeństwu z Kingą jego pozycja niepomiernie wzrosła na arenie międzynarodowej. Jego teść był bowiem jednym z najbardziej liczących się graczy w tej części Europy.

Księżna Kinga jako nieliczna z żon polskich władców zdecydowała się od początku małżeństwa żyć bez seksu. Potrafiła do tego zamysłu z czasem przekonać małżonka, co pokazuje, iż miała istotny wpływ na chociaż część jego poczynań.

Z dostępnych przekazów źródłowych dowiadujemy się, iż księżna namówiła najpierw Bolesława Wstydliwego do wytrwania we wstrzemięźliwości rok. Kiedy okres ten minął, Arpadównie udało się wynegocjować przedłużenie tego okresu o kolejne dwanaście miesięcy.

Kindze to jednak nie wystarczyło i – jak czytamy w opisujących jej życie utworach hagiograficznych – zaproponowała mężowi pozostanie w białym małżeństwie aż do końca ich dni. Bolesław Wstydliwy nie chciał się jednak na to zgodzić, ponieważ dążył do spłodzenia potomka, który miał objąć po jego śmierci rządy zwierzchnie w Polsce. Argumenty, którymi posługiwał się mężczyzna, zupełnie nie przemawiały do Kingi, uparcie broniącej swego stanowiska.

Wobec powyższego nie dziwi, iż Kraków na pewien czas stał się swoistą areną zmagań między małżonkami. W pewnym momencie Bolesław oznajmił Kindze, iż jeśli nie zmieni swego postępowania, to weźmie sobie nałożnicę, która obdarzy go upragnionym dziedzicem. Ale i nawet ta groźba nie zdołała skłonić kobiety do ustępstw, co tylko pokazuje, iż miała niezwykle silny charakter.

W końcu syn Leszka Białego odpuścił, choć zanim to się stało minęło sporo czasu. Wraz z małżonką złożył uroczyste śluby czystości w obecności biskupa krakowskiego Jana Prandoty. Od tej pory para – w świetle źródeł – żyła jak brat z siostrą. Małżeństwo to zatem nie zostało nigdy skonsumowane.

Kinga okazała się nie tylko osobą głęboko uduchowioną, ale również mocno stąpającą po ziemi. Dysponowała własną pieczęcią, którą wielokrotnie posługiwała się przy wystawianiu dokumentów. Najczęściej wystawiała je wraz z mężem czy teściową, księżną Grzymisławą, ale na niektórych figurowała także samodzielnie.

Na początku 1257 roku Kinga otrzymała od męża w dziedziczne posiadanie Sądecczyznę. Ziemią tą księżna zarządzała energicznie, przyczyniając się do jej rozwoju gospodarczego. Założyła kilkanaście nowych wsi, do których sprowadziła osadników z zewnątrz.

Jako Pani Sądecka Kinga była wręcz uwielbiana przez mieszkańców całej krainy, których co rusz obdarzała nowymi przywilejami i immunitetami. Sądeczanie byli wielokrotnie zwalniani z opłat celnych, co umożliwiło rozwój lokalnego handlu.

Kinga dwukrotnie musiała wraz z mężem uciekać z Polski. Nastąpiło to w 1241 i 1259 roku, kiedy ziemie polskie zostały zaatakowane przez Mongołów, którzy nie mieli respektu przed nikim i niczym. Podczas drugiego z najazdów para schroniła się na Węgrzech, skąd powrócili do kraju po minięciu zagrożenia. Zniszczenia, które pozostawili po sobie najeźdźcy, trzeba było odbudowywać przez wiele długich lat. Ze źródeł wynika, iż Kinga odegrała w tym procesie istotną rolę.

W 1270 roku Kingę w Krakowie odwiedził jej brat, ówczesny król węgierski Stefan V. Małżonkowie godnie przyjęli członka rodziny, biorąc udział w urządzonych na jego cześć turniejach u ucztach. Podczas tych wszystkich uroczystości kobieta ciągle towarzyszyła mężowi, z którym najwidoczniej bardzo lubiła spędzać czas.

Trudne chwile Węgierka przeżyła 7 grudnia 1279 roku, kiedy umarł jej mąż. Po uroczystym złożeniu ciała Bolesława w kościele franciszkanów w Krakowie, księżna-wdowa przywdziała habit zakonny i wstąpiła do zakonu klarysek w Starym Sączu, którego była fundatorką.

Przez ostatnie miesiące życia Kinga zmagała się z ciężką chorobą, która wpędziła ją do grobu 24 lipca 1292 roku. Pochowano ją Starym Sączu w tamtejszej kaplicy klasztornej.Jeszcze za życia Kingę uważano za świętą. Nie dziwi więc, iż wkrótce po jej śmierci rozpoczęto starania o wyniesienie jej na ołtarze. Ostatecznie kanonizacja nastąpiła w 1999 roku po wizycie papieża Jana Pawła II w Starym Sączu.

Kinga tak jak większość polskich księżnych w dobie rozbicia dzielnicowego prowadziła zakrojoną na szeroką skalę działalność charytatywną. Opiekowała się ludźmi z marginesu społecznego.

Z inicjatywy księżny powstały nowe przytułki i klasztory. Opiekowała się zakonami, przede wszystkim żeńskimi, i nie szczędziła dla nich grosza. Równocześnie upowszechniła na ziemiach polskich kult chrystologiczny i maryjny poprzez promowanie odpowiednich nabożeństw.

• Barański M., Dominium sądeckie, Od książęcego okręgu grodowego do majątku klarysek sądeckich, Warszawa 1992.
• Kowalska M., Święta Kinga – rzeczywistość i legenda, Studium źródłoznawcze, Kraków 2008.
• Maciaszek K., Bolesław V Wstydliwy, Książę krakowski i sandomierski 1226-1279, Długie panowanie w trudnych czasach, Kraków 2021.
• Michalski M., Kobiety i świętość w żywotach trzynastowiecznych księżnych polskich, Poznań 2004.
• Rosik S., Wiszewski P., Wielki poczet polskich królów i książąt, Wrocław 2006.