Ucieczka ORP "Orzeł". Tak polski okręt wymknął się Estończykom

ORP "Orzeł" był jednym z najnowocześniejszych okrętów podwodnych polskiej floty. Zbudowano go w Holandii, a do Gdyni dotarł w lutym 1939 roku. Kilka miesięcy później, po niemieckim ataku na Polskę, rozpoczął działania na Bałtyku.

Problemy techniczne i choroba dowódcy utrudniły jednak dalszą służbę. Okręt zawinął do Tallinna, gdzie komandor podporucznik Henryk Kłoczkowski znalazł się w szpitalu. Dowodzenie jednostką przejął kapitan marynarki Jan Grudziński.

Estonia zachowywała neutralność, ale pod naciskiem Niemiec jej władze postanowiły internować polski okręt. Rozpoczęto rozbrajanie "Orła", skonfiskowano mapy nawigacyjne i wystawiono straż. Załoga miała pozostać w porcie, zamiast wrócić do walki.

Polacy od początku szukali sposobu na wydostanie się z Tallinna. Utrudniali wyładunek torped, uszkadzając linę urządzenia dźwigowego.

Dzięki temu część uzbrojenia pozostała na pokładzie, podobnie jak wyposażenie potrzebne do prowadzenia okrętu.

Marynarze sprawdzali też warunki w basenie portowym i przygotowywali cumy do szybkiego zwolnienia. Jeden z nich pod pozorem łowienia ryb mierzył głębokość wody.

Trzeba było bowiem nie tylko uruchomić jednostkę, lecz także wyprowadzić ją z ciasnego i pilnowanego akwenu.

W nocy z 17 na 18 września załoga obezwładniła dwóch estońskich wartowników i ruszyła ku wyjściu. Okręt na krótko utknął na podwodnej przeszkodzie, ale zdołał się uwolnić. Minął portowe umocnienia mimo ostrzału, a po wydostaniu się na morze spoczął na dnie, by przeczekać pościg.

Ucieczka stworzyła kolejne trudności. Bez zabranych przez Estończyków map trzeba było prowadzić okręt między mieliznami, polami minowymi i nieprzyjacielskimi jednostkami. Szczególnie wymagające miało być przejście przez wąskie Cieśniny Duńskie.

Podporucznik marynarki Marian Mokrski znalazł rozwiązanie. Wykorzystał pozostawiony na pokładzie niemiecki spis latarni morskich, zawierający dane o ich położeniu. Na tej podstawie opracował zastępczą mapę Bałtyku i cieśnin prowadzących na Morze Północne.

Na "Orle" nadal przebywali dwaj obezwładnieni wcześniej strażnicy. Polacy wysadzili ich w pobliżu Gotlandii, przekazując im żywność i pieniądze na powrót.

Grudziński nie skierował od razu jednostki ku Wielkiej Brytanii. Postanowił kontynuować patrol na Bałtyku tak długo, jak pozwolą na to zapasy, sprawność okrętu i stan zdrowia ludzi.

Z biegiem dni sytuacja stawała się coraz trudniejsza. Kończyły się paliwo i słodka woda, a część marynarzy chorowała. 7 października Grudziński podjął decyzję o przejściu na zachód.

Korzystając z odtworzonej mapy, "Orzeł" pokonał Cieśniny Duńskie i wydostał się na Morze Północne. U wybrzeży Szkocji nawiązał łączność z Brytyjczykami. 14 października 1939 roku, eskortowany przez niszczyciel, wpłynął do bazy Rosyth.

Okręt wymagał napraw i uzupełnienia uzbrojenia. Załoga odpoczywała, przechodziła szkolenie i uczyła się angielskiego, aby móc współpracować z brytyjską marynarką wojenną.

Pod koniec grudnia "Orzeł" ponownie wyszedł w morze. W kwietniu 1940 roku, podczas patrolu u wybrzeży Norwegii, zatopił niemiecki transportowiec "Rio de Janeiro".