Wojsko napadło na uniwersytet. Studenci ginęli w akademikach

Pakistan powstał w 1947 roku z dwóch oddzielonych od siebie części, między którymi leżało terytorium Indii. Wschodnią prowincję zamieszkiwali przede wszystkim Bengalczycy, różniący się językiem i kulturą od elit dominujących w zachodniej części państwa.

W grudniu 1970 roku Liga Awami, kierowana przez Sheikha Mujibura Rahmana, wygrała wybory parlamentarne. Partia domagała się szerokiej autonomii dla Pakistanu Wschodniego, a zdobyta większość mandatów dawała jej podstawy do utworzenia rządu centralnego.

Władze nie przekazały jednak zwycięzcom rządów. Odroczono posiedzenie parlamentu, co wywołało falę protestów i ruch odmowy współpracy z administracją. Demonstracjom towarzyszyły dalsze negocjacje polityczne.

Prezydent Yahya Khan i jego wojskowe otoczenie przygotowywali równocześnie siłową rozprawę z przeciwnikami. Jednym z głównych celów stał się Uniwersytet w Dhace, gdzie studenci aktywnie uczestniczyli w bengalskim ruchu politycznym.

Operację Searchlight rozpoczęto późnym wieczorem 25 marca. Pakistańskie oddziały miały przejąć kontrolę nad najważniejszymi punktami Dhaki, rozbroić formacje uznane za nielojalne i rozbić zaplecze Ligi Awami.

Żołnierze zaatakowali m.in. koszary policyjne Rajarbagh oraz zabudowania uniwersyteckie. Wykorzystywali ciężką broń, przeszukiwali pomieszczenia i podpalali budynki. Ludzi znajdowanych wewnątrz zabijano także wtedy, gdy nie uczestniczyli w bezpośredniej walce.

Na kampusie szczególnie dotknięte zostały akademiki Iqbal Hall i Jagannath Hall. W drugim mieszkali studenci wyznania hinduistycznego. Hinduiści należeli do grup szczególnie zagrożonych podczas wojskowej operacji wymierzonej w bengalskie społeczeństwo.

Ataki objęły również mieszkania pracowników uczelni. Wśród ofiar byli studenci, wykładowcy i inni mieszkańcy kampusu. Część zabitych pochowano w zbiorowych grobach.

Jednym z ludzi, którzy przeżyli atak na Jagannath Hall, był Kali Ranjansheel. Opisał później nocne przeszukiwanie akademika oraz strzelanie do przebywających w nim studentów.

Następnego ranka żołnierze zmusili go i innych ocalałych do przenoszenia zwłok. Według jego relacji zdołał uniknąć śmierci, kładąc się wśród ciał i pozostając bez ruchu, kiedy rozstrzeliwano kolejne osoby.

Świadectwo Ranjansheela opublikowano w zbiorze wspomnień. Jego przekład wykorzystała następnie badaczka Rounaq Jahan, dokumentująca wydarzenia towarzyszące powstaniu Bangladeszu.

Informacje o zbrodniach dotarły również do amerykańskiego konsulatu. W telegramie z 30 marca przedstawiono ustalenia Amerykanina pracującego dla Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa. Trzy dni wcześniej oglądał on uniwersytecki kampus, gdzie widział ciała zabitych i zbiorowe groby.

Konsulat zaznaczał jednak, że nie dysponuje pełnymi danymi o liczbie ofiar. Kwestionował krążącą wówczas informację o tysiącu zabitych na terenie uczelni. Nie należy więc przedstawiać tej wartości jako potwierdzonego bilansu masakry.

Operacja Searchlight nie ograniczała się do Dhaki. Pakistańskie wojsko prowadziło działania przeciw bengalskim działaczom politycznym, studentom, przedstawicielom inteligencji i ludności cywilnej w innych częściach kraju. Szczególnie brutalnie traktowano także hinduistów.

Aresztowano Sheikha Mujibura Rahmana, ale nie zdołano zakończyć bengalskiego ruchu niepodległościowego. Wkrótce ogłoszono powstanie Bangladeszu, a konflikt przerodził się w wielomiesięczną wojnę wyzwoleńczą.

Masakra na Uniwersytecie w Dhace była jednym z wydarzeń marca 1971 roku. Trzeba ją odróżnić od kolejnych zabójstw bengalskich intelektualistów, do których doszło w grudniu. Również liczba zamordowanych na kampusie nie jest tożsama z całkowitym bilansem wojny.

W końcowej fazie konfliktu do otwartej wojny z Pakistanem przystąpiły Indie. 16 grudnia 1971 roku wojska pakistańskie skapitulowały w Dhace. Na obszarze dawnego Pakistanu Wschodniego powstał niepodległy Bangladesz.