Wygląd Elżbiety Łokietkówny. Piastowska piękność na węgierskim tronie?

Najważniejszym źródłem informacji o wyglądzie Elżbiety Łokietkówny są jej zachowane wizerunki, z których wiele przetrwało do dziś. Zachowało się osiem przedstawień królowej, z czego pięć pochodzi z „Kroniki ilustrowanej” („Chronicon Pictum”) – jednego z najcenniejszych zabytków epoki Andegawenów, przechowywanego w Bibliotece Narodowej w Budapeszcie. Kronika ta, spisana przez Marka Kálti, zawiera bogate miniatury autorstwa Mikołaja Medgyesi, nadwornego malarza herbów na dworze Ludwika Andegaweńskiego.

Zamach na Elżbietę Łokietkównę

przez wieki

3 stycznia 2025, 06:00

Bitwa pod Halidon Hill. Tragiczny koniec armii szkockiej

Innymi ważnymi wizerunkami Elżbiety są jej podobizna na pieczęci majestatycznej, wyobrażenie na pacyfikale w kościele w Spiskiej Nowej Wsi oraz przedstawienie na ołtarzu znajdującym się w „Joe and Emily Lowe Art Gallery” w Miami. Każdy z tych wizerunków wnosi coś nowego do zrozumienia wyglądu i postaci Elżbiety.

Inne wyobrażenia

Chronologicznie najstarszym przedstawieniem Elżbiety Łokietkówny jest pieczęć majestatyczna, powstała zaraz po jej koronacji w 1320 roku. Opis tej pieczęci podany przez Ewę Śnieżyńską-Stolot wskazuje na wizerunek królowej siedzącej na tronie w długiej sukni zdobionej bordiurą, z berłem w jednej ręce i taśmą płaszcza w drugiej. Charakterystyczne są także symbole władzy: tarcze z herbami Węgier i Polski, umieszczone po bokach tronu. Choć rysy twarzy są zatarte, kompozycja przedstawia majestat i godność królowej.

Na pacyfikale z drugiej połowy XIV wieku widzimy parę królewską: Elżbietę i Karola Roberta. Jak zauważa Śnieżyńska-Stolot, wizerunek Elżbiety jest konwencjonalny, a brak szczegółów uniemożliwia rekonstrukcję jej rysów twarzy. Uwagę zwraca jednak jej strój – długi płaszcz oraz kruzeler, czyli popularne w tym okresie nakrycie głowy, które mogło być mylnie interpretowane jako aureola.

Najbardziej szczegółowy wizerunek Elżbiety znajdziemy na malowidle z „Joe and Emily Lowe Art Gallery”. Widać na nim królową w długiej czerwonej sukni z dekoltem, przepasanej złotym paskiem. Jej twarz charakteryzują wysokie czoło, drobne usta, długi i wąski nos oraz migdałowe oczy. Włosy, jasne i zaczesane do tyłu, są spięte na karku i ozdobione koroną zdobioną perłami, rubinami i szmaragdami. Opis ten sugeruje obraz urodziwej i eleganckiej kobiety, spełniającej ideały średniowiecznego piękna.

Czytaj również: Ludwik II Jagiellończyk. Król, któremu życie uratowały świnie!

Miniatury z „Kroniki Ilustrowanej”

Pięć miniatur z „Kroniki ilustrowanej” ukazuje Elżbietę w różnych sytuacjach: z dziećmi, podczas koronacji, fundującą kościół, rodzącą syna Ludwika oraz podczas zamachu Felicjana Zácha, w trakcie którego królowa straciła kilka palców.

Na wszystkich tych miniaturach królowa jest przedstawiona w długiej sukni i płaszczu podbitym gronostajami, z koroną na głowie lub kruzelerem. Rysy twarzy, szczególnie widoczne na scenie zamachu i przedstawieniu z dziećmi, są delikatne i regularne.

Czytaj również: Czy Karol Robert Andegaweński miał cztery żony? Spór o liczbę małżeństw króla

Czy Elżbieta Łokietkówna była piękną kobietą?

Pojęcie piękna w średniowieczu było subiektywne i uwarunkowane kulturowo. Analizując zachowane przedstawienia Elżbiety Łokietkówny, można uznać, że spełniała standardy urody swojej epoki. Jej twarz, choć w niektórych przedstawieniach schematyczna, cechowała się delikatnością i harmonią. Dodatkowo, bogactwo jej stroju i elegancja wskazują na osobę o wyrafinowanym guście i wysokiej pozycji społecznej.

Czytaj również: Mlada-Maria. Wybitna siostra Dobrawy Przemyślidki