Zatruli pasażerów metra. Zbrodnia, która wstrząsnęła Japonią

20 marca 1995 r., około godziny ósmej rano, tokijskie metro było zatłoczone ludźmi jadącymi do pracy. Właśnie wtedy pięciu członków sekty Aum Shinrikyō przeprowadziło skoordynowany atak na pociągi kursujące liniami Hibiya, Marunouchi i Chiyoda. Wszystkie trzy przebiegały przez centrum miasta, w pobliżu dzielnicy rządowej Kasumigaseki.

Zamachowcy zabrali do wagonów pakunki zawierające płynny sarin. Po uszkodzeniu opakowań substancja zaczęła parować, narażając pasażerów na zatrucie. Wśród podróżnych szybko pojawiły się niepokojące objawy. Ludzie skarżyli się na pieczenie oczu, zaburzenia widzenia i trudności z oddychaniem. Niektórzy tracili przytomność.

Na kolejnych stacjach z pociągów wysiadali pasażerowie wymagający pomocy medycznej. Część poszkodowanych nie była w stanie samodzielnie opuścić wagonów. Na peronach i w pobliżu wejść do metra gromadzili się ludzie z objawami zatrucia.

Pracownicy kolei początkowo nie wiedzieli, co wywołało nagłe zachorowania. Niektórzy próbowali usuwać pozostawione w wagonach pakunki, nie zdając sobie sprawy, że zawierają silnie toksyczną substancję. Sami również ulegali zatruciu.

Służby ratunkowe musiały jednocześnie pomagać poszkodowanym na kilku stacjach. Nie znały przy tym początkowo przyczyny ich dolegliwości. Rozpoznanie zagrożenia utrudniał fakt, że sprawcy nie użyli materiałów wybuchowych, a uwolnionej substancji nie można było łatwo zidentyfikować.

Dopiero ustalenie, że w metrze rozpylono sarin, pozwoliło wyjaśnić przyczynę masowych zatruć.

Za zamachem stała Aum Shinrikyō, japońska sekta religijna założona przez Shōkō Asaharę, urodzonego jako Chizuo Matsumoto. Początkowo organizacja przyciągała ludzi zainteresowanych jogą, medytacją i rozwojem duchowym. Z czasem przekształciła się w zamkniętą wspólnotę, której członkowie byli ściśle podporządkowani przywódcy.

Asahara głosił nauki łączące elementy różnych religii z przepowiedniami o nadchodzącej katastrofie. Zapowiadał światową wojnę i przedstawiał swoją organizację jako wspólnotę, której wyznawcy będą mogli przetrwać zagładę.

Do Aum Shinrikyō wstępowali także ludzie z wyższym wykształceniem, w tym absolwenci prestiżowych uczelni i specjaliści z dziedzin przyrodniczych. Ich wiedza umożliwiała sekcie prowadzenie zaawansowanych prac technicznych, w tym nad bronią chemiczną.

Organizacja zaczęła również stosować przemoc wobec osób uznawanych za zagrożenie. W 1989 r. jej członkowie zamordowali prawnika Tsutsumiego Sakamoto, który reprezentował ludzi pozostających w konflikcie z sektą. Zginęli także jego żona i mały syn.

Zabójstwo rodziny Sakamoto było jedną z najpoważniejszych zbrodni popełnionych przez członków Aum przed zamachem w tokijskim metrze.

Sarin został wykorzystany przez sektę jeszcze przed wydarzeniami z marca 1995 r. W czerwcu 1994 r. jej członkowie przeprowadzili atak chemiczny w mieście Matsumoto, w środkowej Japonii.

Uwolniona substancja spowodowała masowe zatrucia mieszkańców. Ostatecznie w wyniku zamachu zmarło osiem osób, a wiele innych odniosło obrażenia.

Po ataku w Matsumoto działalność Aum Shinrikyō nadal się rozwijała. Organizacja przygotowywała kolejne przestępstwa, choć coraz bardziej interesowały się nią służby śledcze. W marcu 1995 r. znajdowała się już pod silną presją policji.

Jednym z możliwych motywów zamachu w tokijskim metrze była chęć zakłócenia przygotowywanych działań policyjnych przeciwko sekcie. Znaczenie mogły mieć także apokaliptyczne przekonania Asahary i jego plany dotyczące przyszłości organizacji. Nie ustalono jednak jednej, bezspornej przyczyny ataku.

Zaledwie dwa dni po tragedii, 22 marca 1995 r., japońska policja rozpoczęła szeroko zakrojone przeszukania obiektów należących do Aum Shinrikyō. Funkcjonariusze wkroczyli m.in. do ośrodków sekty położonych w pobliżu góry Fudżi. Podczas działań odkrywano kolejne dowody jej przestępczej działalności.

16 maja aresztowano samego Shōkō Asaharę. Zatrzymano również innych członków organizacji podejrzewanych o udział w przygotowaniu i przeprowadzeniu zamachu.

Wśród ofiar śmiertelnych ataku znaleźli się nie tylko pasażerowie, lecz także pracownicy tokijskiego metra. Jednym z nich był Kazumasa Takahashi, pracujący na stacji Kasumigaseki. Zetknął się z sarinem podczas próby usunięcia niebezpiecznego pakunku. Stracił przytomność i zmarł wskutek zatrucia.

Liczba ofiar śmiertelnych zamachu rosła przez kolejne lata. W pierwszych opracowaniach podawano najczęściej dwanaście lub trzynaście zmarłych. W 2020 r. zmarła kolejna osoba, która od czasu ataku zmagała się z ciężkimi następstwami zatrucia. Tym samym bilans wzrósł do czternastu ofiar.

Nie ma również jednej, powszechnie przyjmowanej liczby rannych. Poszczególne opracowania różnią się sposobem uwzględniania osób bezpośrednio zatrutych, hospitalizowanych i tych, które zgłaszały dolegliwości po zamachu. Łącznie skutki ataku dotknęły tysiące ludzi.

Część poszkodowanych przez wiele lat cierpiała na przewlekłe problemy zdrowotne. U niektórych utrzymywały się również zaburzenia psychiczne i trudności z powrotem do normalnego życia. Ofiary oraz ich rodziny starały się o odszkodowania i pomoc medyczną.

Po zamachu rozpoczęły się wieloletnie procesy członków sekty. Przed sądem stanęli zarówno bezpośredni wykonawcy ataku, jak i osoby uczestniczące w jego przygotowaniu. Śledztwa obejmowały również wcześniejsze zbrodnie Aum Shinrikyō, w tym zabójstwa i zamach chemiczny w Matsumoto.

Wobec przywódców oraz członków organizacji zapadły surowe wyroki. W lipcu 2018 r. stracono Shōkō Asaharę oraz dwunastu innych skazanych.

Jednym z najbardziej znanych świadectw wydarzeń z 20 marca 1995 r. stała się książka "Podziemie" Harukiego Murakamiego. Japoński pisarz zebrał w niej relacje osób, które przeżyły zamach, oraz ludzi z ich otoczenia. Opisały one przebieg tragedii i jej następstwa, z którymi wiele z nich musiało mierzyć się jeszcze długo po opuszczeniu szpitala.